<span lang="FA">اولویت بندی و مدل سازی ساختاری- تفسیری ضوابط ملی آمایش ایران

با گذشت بیش از نیم قرن از آغاز دوره های مختلف مطالعات و اجرای طرح های آمایشی در ایران، این فرایند همچنان از کاستی ها و ناکامی هایی رنج می برد. از دلایل اصلی برخی ناکامی ها در طرح های آمایشی ایران می توان به شرح خدمات مفصل، اهداف و ضوابط برگرفته از مکاتب گوناگون و پراکنده و نیز فقدان توجه به اولویت ضوابط مختلف آمایشی اشاره نمود. هدف از این مقاله بررسی موانع و مشکلات طرح های پژوهشی آمایشی و راه های کاهش برخی از این مشکلات با ارایه مدل اولویت بندی ضوابط آمایشی کشور است. در این پژوهش، ضوابط سه گانه آمایشی کشور بر مبنای شباهت حداکثری و با استفاده از متغیرهای اسمی، اولویت بندی زمانی و موضوع عملکرد، به ۱۸ دسته کلی تقسیم بندی شدند. سپس، بر پایه نظرسنجی از نخبگان و با استفاده از مدل ساختاری- تفسیری، ضوابط آمایشی ایران سطح بندی شدند. نتایج پژوهش حاضر حاکی از آن است که این ضوابط را می توان در ۵ سطح جای داد. سطح اول که مهمترین ضوابط آمایشی سرزمین هستند و در طرح های آمایشی باید در اولویت قرار گیرند شامل ضوابط توسعه ای در ابعاد مختلف صنعتی و معدن کاوی، شبکه های ارتباطی، طرح های آبخیزداری و بیابان زدایی، توسعه و آمایش دانشگاه ها و قطب های علمی و در نهایت توجه به توان سرزمین در اشکال مختلف توسعه است. بر این اساس، سازمان ها می توانند براساس اولویت اجرای ضوابط آمایش ملی از نتایج پژوهش حاضر یا روش به کار رفته در آن استفاده نمایند و جهت افزایش عملکرد طرح های آمایشی بر متغیرهای پیش برنده قوی که در مدل ساختاری- تفسیری استخراج شده اند، تمرکز نمایند.

کلیدواژه ها:

مدل سازی ساختاری-تفسیری ، آمایش ملی ، ایران ، اولویت بندی ، ضوابط