سایه زبان مادری بر فهم متن وحی؛ چالشی هرمنوتیکی در تفاسیر معاصر فارسی

تعامل تاریخی زبان قرآن (عربی) و زبان فارسی منجر به وام گیری گسترده واژگانی و تحولات معنایی عمیقی در زبان مقصد شده است که چالشی جدی برای مفسران فارسی زبان ایجاد می کند. این پژوهش با رویکردی میان رشته ای متشکل از معناشناسی شناختی و مطالعات ترجمه انتقادی، استدلال می کند که این وام واژگان به مثابه «تله های شناختی - معنایی» عمل می کنند و به «جابه جایی هرمنوتیکی» در فهم متن قرآن منجر می شوند. مقاله حاضر با هدف مدل سازی این سازوکار و از طریق تحلیل کیفی عملکرد ده تفسیر معاصر فارسی، دو وام واژه پرچالش «بریء/برائت» و «مجنون» را به عنوان مطالعات موردی بررسی می کند. یافته ها نشان می دهد که در مورد «برائت»، «چارچوب انقطاع عهدی» (دلالت بر کنش حقوقی - سیاسی در عصر نزول) در بستر زبان فارسی به «سرنمونه عاطفی» (به معنای بیزاری و نفرت) تقلیل یافته است. در مورد «مجنون»، «چارچوب فرهنگی - باورشناختی» عصر نزول (منازعه بر سر منشا وحی: خدا یا جن) به طور کامل جای خود را به «چارچوب طبی - آسیب شناختی» مدرن (به معنای دیوانگی بالینی) داده است. تحلیل عملکرد تفاسیر، سه رویکرد گونه شناسانه (جایگزینی - عرفی، التقاطی - مردد، و فقه اللغوی - محافظه کار) را آشکار ساخته است و اثبات می کند که استراتژی «بومی سازی ناخودآگاه» الگوی غالب در مواجهه با این تله هاست. این پژوهش نتیجه می گیرد که زبان مادری مفسر، نه ابزاری شفاف، بلکه یک «پیش فهم» قدرتمند است که می تواند فرایند تفسیر را به صورت نظام مند صورت بندی کند. بر همین اساس، مقاله بر ضرورت «هشیاری هرمنوتیکی» فعال در مطالعات تفسیری، به منظور صیانت از اصالت معنای وحی، تاکید می ورزد.

کلیدواژه ها:

تفسیرپژوهی ، معناشناسی شناختی ، تحول معنایی ، هرمنوتیک ، وام واژگان ، برائت ، مجنون