بررسی نقش توبه در سقوط مجازات ها در حقوق کیفری ایران و افغانستان

یکی از چالش های مهم نظام های حقوقی اسلامی، تبیین دقیق نقش توبه در سقوط یا تخفیف مجازات های کیفری، به ویژه در جرایم حدی و تعزیرات است. در حقوق و قوانین جزای ایران و افغانستان، با وجود اشتراک در مبانی فقهی اسلامی، تفاوت هایی در نحوه پذیرش، شرایط و آثار توبه مشاهده می شود. این مساله ضرورت بررسی تطبیقی دو نظام را ایجاب می کند تا ظرفیت های اصلاح گرایانه توبه در فرآیند عدالت کیفری روشن گردد. سوال اصلی تحقیق آن است که «چه تفاوت ها و شباهت هایی میان نظام حقوقی ایران و افغانستان در اثرگذاری توبه بر سقوط یا تخفیف مجازات وجود دارد؟» فرضیه تحقیق این است که «در عین اشتراک در عمده مسائل، نظام حقوقی ایران نسبت به افغانستان رویکرد نظام مندتر و گسترده تری نسبت به نهاد توبه دارد». این پژوهش به روش توصیفی–تحلیلی و با رویکرد کتابخانه ای و اسنادی انجام شده است. نتایج نشان می دهد که در هر دو نظام حقوقی افغانستان و ایران، نقش توبه در حق الله و حق الناس متفاوت است. در حق الله، پیش از اثبات حق نزد قاضی، توبه سبب سقوط حد می شود؛ اما در حق الناس، توبه بدون رضایت ذوی الحقوق چنین اثری ندارد. در تعزیرات نیز توبه در کاهش یا رفع مجازات اثرگذار است. در عین برخی اشتراکات و همسویی در بسیاری از نتایج، از لحاظ ساختاری قوانین ایران به صورت مشخص و با تاکید بر سیاست عدالت ترمیمی، آثار و شرایط توبه را در انواع مجازات ها تبیین کرده است؛ اما قانون گذاری افغانستان در این حوزه پراکنده و مبتنی بر فتاوای فقهی می باشد. بر این اساس، بازنگری در قوانین افغانستان با الگوگیری از تجربه ایران می تواند گامی در جهت اصلاح نظام عدالت کیفری باشد.

کلیدواژه ها:

توبه ، حقوق کیفری اسلامی ، قانون مجازات اسلامی ایران ، حقوق جزای افغانستان ، سقوط مجازات ، عدالت ترمیمی