انقلاب سفید و پروژه رویت پذیری جمعیت روستایی

انقلاب شاه و مردم در دهه ۱۳۴۰ خورشیدی معمولا به عنوان مجموعه ای از اصلاحات اقتصادی و اجتماعی تفسیر شده است. هدف این مقاله، بازخوانی انقلاب سفید به مثابه یک پروژه حکمرانی مدرن و بررسی نقش آن در رویت پذیرسازی و انضباط بخشی جمعیت روستایی ایران است. سوال اصلی پژوهش آن است که انقلاب سفید چگونه و از طریق چه سازوکارهایی جمعیت روستایی را به ابژه ای قابل شمارش، قابل ثبت و قابل کنترل در شبکه دانش/قدرت دولت پهلوی دوم تبدیل کرد؟ این مقاله با اتکا به چارچوب نظری میشل فوکو درباره قدرت، انضباط و رویت پذیری و با بهره گیری از روش تحلیل گفتمان فوکویی، اسناد رسمی، بولتن های وزارت اصلاحات ارضی و نشریات دهه ۱۳۴۰ را تحلیل می کند. یافته های پژوهش نشان می دهد که نهادهایی چون سپاه دانش، سپاه بهداشت، تعاونی های روستایی و بانک کشاورزی، فراتر از کارکردهای خدماتی، نقش محوری در ثبت، طبقه بندی و نظارت بر بدن ها و زندگی روزمره روستاییان ایفا کردند. بر این اساس، انقلاب سفید را می توان نه فقط طرحی برای توسعه اقتصادی، بلکه تکنولوژی ای برای اعمال حکومت مندی مدرن و بازتعریف رابطه دولت و جامعه روستایی در ایران دانست.

کلیدواژه ها:

انقلاب سفید ، پهلوی دوم ، حکومت مندی ، رویت پذیری ، تحلیل گفتمان