انتساب روان شناسی به اسلام ازطریق حکم عقل، با تاکید بر اندیشه محقق عراقی

به استناد قاعده ملازمه بین حکم عقل و شرع، اگر بتوان روان شناسی را عقلی دانست، انتساب آن به اسلام نیز اثبات می شود. هدف پژوهش حاضر، تبیین انتساب روان شناسی به اسلام از طریق حکم عقل با تاکید بر اندیشه محقق عراقی است. به این منظور، آثار اندیشمندان دانش اصول فقه به ویژه محقق عراقی دررابطه با شرایط اعتبار حکم عقل و ملازمه آن با نظر اسلام مطالعه و از این طریق، نقش حکم عقل در انتساب روان شناسی به اسلام مشخص شد. مطابق یافته ها، قاعده ملازمه بین حکم عقل و شرع در روان شناسی اسلامی، به دلیل اتکاء به حسن و قبح، محدود به حوزه هنجارها می باشد. همچنین استفاده از این قاعده منوط به احراز چهار شرط است: ۱. توصیه روان شناختی از جمله امور امضائی باشد؛ ۲. پیش از صدور حکم عقل به حسن یا قبح توصیه روان شناختی، مصلحت یا مفسده محضه یا غالبه آن احراز شده باشد؛ ۳. نسبت به حکم عقل، قطع یا اطمینان حاصل شده باشد؛ ۴. پیش از انتساب روان شناسی به اسلام ازطریق حکم عقل، منابع نقلی مرتبط موردمطالعه قرار گرفته و عدم ردع نسبت به مبادی حکم قطعی یا محتوای حکم اطمینانی عقل، احراز شده باشد.

کلیدواژه ها:

Reason ، Rational Judgment ، Good and Evil (Ḥusn and Qubḥ) ، The Principle of Correlation (Qāʿidat al‑Mulāzama) ، Islamic Psychology ، Muhaqqiq ‘Iraqi. ، عقل ، حکم عقل ، حسن و قبح ، قاعده ملازمه ، روان شناسی اسلامی ، محقق عراقی.