شناخت آرایه ها و کتیبه ها در سنگ محراب های مسجد بغدادی شیراز

مسجد بغدادی محله سردزک شیراز، بنایی دگرگون شده در روزگار قاجار است که سنگ محراب های آن نمونه هایی کم نظیر از هنر آل مظفر و تیموری هستند. مطالعه آن ها می تواند شناخت بهتری از تاریخ و ارزش هنری این مسجد به دست دهد که تاکنون موردتوجه نبوده اند. هدف پژوهش کنونی، شناخت مضامین، جنبه های هنری و آرایه ای محراب و کتیبه های آن است. روش پژوهش تفسیری-تاریخی و مستندات لازم افزون بر منابع تاریخی حاصل برداشت میدانی به روش فتوگرامتری بردکوتاه است. اینکه ۱. ساختار هندسی و زیبایی شناسی حاکم بر سنگ محراب ها چیست؟ ۲. انواع آرایه های موجود در آن ها کدم اند؟ و ۳. مضمون و محتوای هر یک از کتیبه ها چه نسبتی با یکدیگر دارند؟ پرسش های اصلی پژوهش هستند. یافته ها نشان می دهند که در سنگ محراب های سه گانه مسجد (۷۶۸، ۸۴۱ و ۱۳۱۵ه.ق)، نقوش گیاهی «طبیعت پردازانه»، «اسلیمی های برگی»، نقوش «ختایی» و «ترنج»، غالب بوده و از نقوش هندسی استفاده نشده است. نقش سرو سبکی شده در گلدان نمونه کم نظیری از اواخر دوره تیموری است که در سنگ میانی دیده می شود. استفاده از احادیث نبوی در کنار آیات قرآنی، تمایز معناداری با دیگر نمونه ها دارد. «غلبه خط ثلث بر کوفی»، «عدم تلفیق و حفظ تعادل میان کتیبه ها و نقوش»، «جایگزینی نقوش گلدانی به جای قندیل ایلخانی»، بخشی از سلیقه دودمان های محلی فارس را بازتاب می دهند.

کلیدواژه ها:

آل مظفر ، کتیبه ، محراب ، مسجد بغدادی ، نقوش گیاهی