مطالعه جامعه شناختی شکل گیری، تداوم و نتایج نظام وظیفه در ایران (دوره زمانی اواخر قاجار تا کنون)

چکیده:پدیده سربازی در شروع فرایند مدرنیزاسیون ایران برای تحقق امنیت، انسجام کشور و تحکیم حکومت پهلوی اول متاثر از تحولاتی که در غرب رخ داده بود، شکل گرفت. ویژگی های اساسی این نهاداز قبیل اجباری بودن، فراگیر بودن، مدت دوره خدمت و نحوه بکارگیری سربازان تغییر چندانی نداشته است. با توجه به این موارد و تغییر این نهاد در بیش از ۱۲۰کشور جهان در دوره بعد از جنگ جهانی دوم تا کنون ما در پی پاسخ گویی به این سوال کلی هستیم که دلایل شکل گیری، تداوم و نتایج نظام وظیفه در ایران چه چیزی بوده است؟ برای پاسخ گویی به سوال پژوهش از مصاحبه با متخصصین استفاده کردیم. در نهایت با ۲۱ مورد از کارشناسان مصاحبه صورت گرفت و یافته ها در ۹ تم کلی صورت بندی شد. یافته ها نشان داد که سربازی در ابتدا به دلیل فرایند تشکیل ارتش، ملت –سازی، حفظ و ایجاد امنیت داخلی، یکجانشنی و خلع سلاح عشایر امری ضروری بود. اما تداوم آن از یک طرف تحت تاثیر شرایط بین المللی همچون اختلافات آمریکا و اسرائیل با ایران، وقوع جنگ ۸ساله و... بود، از طرف دیگر متاثر از عرصه داخلی و سیاست میلیتاریستی محمدرضاشاه پهلوی، اهمیت جامعه پذیری جوانان بعد از انقلاب و ... بود. پیامد این نهاد برای جامعه ما نیز انسجام به برنامه ریزی جوانان، صرفه جویی اقتصادی برای دولت، اتلاف نیروی فعال کشور و زمینه بروز اختلالات روانی برای جوانان بوده است.

کلیدواژه ها:

ارتش ، امنیت ، جنگ ، کارکرد اجتماعی ، سربازی