سیاست گذاری در حوزه فناوری های نوین و نوآوری در عصر تحول دیجیتال صنعت ۵.۰: الگوهای جهانی، چالش های حکمرانی و راهبردهای پیشنهادی برای ایران

فناوری های نوین و نوآوری در دهه های اخیر به یکی از مهم ترین پیشران های توسعه اقتصادی، رقابت پذیری ملی و تحول نظام های حکمرانی تبدیل شده اند. در موج جدید تحول دیجیتال که با عنوان صنعت ۵.۰ شناخته می شود، تمرکز از صرف اتوماسیون و کارایی در صنعت ۴.۰ به سمت انسان محوری، پایداری و تاب آوری در طراحی و به کارگیری فناوری ها تغییر یافته است. ظهور فناوری هایی مانند هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، بلاک چین، زیست فناوری و رایانش کوانتومی دولت ها را به بازنگری در الگوهای سیاست گذاری تنظیم گری و حمایت از نوآوری واداشته و در عین حال پرسش های جدیدی درباره پیامدهای اجتماعی، اخلاقی و زیست محیطی این فناوری ها مطرح کرده است. با این حال، سرعت بالای تحولات فناورانه پیچیدگی های نهادی و چالش های تنظیم گری سیاست گذاری در این حوزه را با دشواری هایی مواجه کرده است. هدف این پژوهش تحلیل روندهای جهانی سیاست گذاری در حوزه فناوری های نوین و نوآوری در بستر گذار به صنعت ۵.۰، شناسایی چالش های حکمرانی فناوری و ارائه راهبردهای سیاستی مناسب برای ایران است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی تحلیلی است و داده های آن از طریق بررسی اسناد علمی، گزارش های بین المللی و شاخص های جهانی نوآوری گردآوری شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد کشورهایی که در توسعه فناوری های نوین موفق بوده اند از سیاست های هماهنگ در حوزه سرمایه گذاری در تحقیق و توسعه، تنظیم گری چابک و آینده نگر، توسعه سرمایه انسانی و تقویت زیست بوم نوآوری برخوردارند و تلاش می کنند اصول انسان محوری، پایداری و تاب آوری را در سیاست گذاری فناوری نهادینه کنند. بر این اساس پژوهش حاضر راهبردهایی از جمله تقویت نظام ملی نوآوری، توسعه سرمایه گذاری خطرپذیر، ایجاد سازوکارهای تنظیم گری نوآورانه و چابک و توسعه مهارت های آینده را برای ارتقای سیاست گذاری فناوری و آمادگی ایران برای بهره گیری از فرصت های صنعت ۵.۰ پیشنهاد می کند.

کلیدواژه ها:

سیاست گذاری فناوری ، فناوری های نوین ، نوآوری ، حکمرانی فناوری ، اقتصاد دانش بنیان ، تنظیم گری ، فناوری ، تحول دیجیتال ، صنعت ۵.۰