صنعت ۵۰۰ و انسان محوری مرور نظام مند ادبیات و ارائه چارچوب ارزیابی آمادگی صنایع تولیدی ایران

صنعت ۵.۰ به عنوان پارادایم نوین تولید صنعتی بر سه اصل بنیادین انسان محوری، پایداری و تاب آوری استوار است و در پاسخ به محدودیت های رویکرد فناوری محور صنعت ۴.۰ مطرح شده است. این رویکرد جدید برخلاف نسل پیشین که تمرکز اصلی آن بر اتوماسیون و بهره وری فناورانه بود، انسان را در مرکز فرآیندهای تولیدی قرار می دهد و هدف آن ایجاد همزیستی هماهنگ میان انسان، ماشین و محیط زیست است. با وجود رشد ادبیات جهانی در حوزه صنعت ۵.۰ طی سال های اخیر، تحقیقات بومی درباره آمادگی صنایع ایرانی برای این گذار پارادایمی بسیار محدود بوده و شکاف پژوهشی قابل توجهی در این زمینه وجود دارد. هدف این مقاله مروری تحلیل نظام مند ادبیات موجود در حوزه صنعت ۵.۰ و طراحی چارچوبی جامع برای ارزیابی آمادگی صنایع تولیدی ایران برای گذار به این پارادایم جدید با ویژه بر بعد انسان محوری است. روش تحقیق این مطالعه رویکرد مرور نظام مند ادبیات بر اساس پروتکل پریزما است که در آن ۸۵ مقاله معتبر بین المللی و داخلی از پایگاه های داده اسکوپوس، وب آو ساینس، آی تریپل ای، اسپرینگر، الزویر، مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی و مگیران در بازه زمانی ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ میلادی و ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴ شمسی بررسی شده اند. معیارهای انتخاب شامل ارتباط موضوعی مستقیم با صنعت ۵.۰، انسان محوری یا چارچوب های آمادگی دیجیتال، انتشار در ژورنال های نمایه شده، معتبر و دسترسی به متن کامل مقاله بوده است. یافته های مرور نظام مند ادبیات نشان می دهد که چارچوب های موجود ارزیابی آمادگی در سطح جهانی عمدتا بر ابعاد فناورانه و زیرساختی تمرکز دارند و بعد انسان محوری که هسته اصلی صنعت ۵.۰ را تشکیل می دهد، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. همچنین بافت خاص صنایع کشورهای در حال توسعه و به ویژه ایران در اکثر مدل های موجود لحاظ نشده است. بر این اساس چارچوب پیشنهادی این مطالعه شامل چهار بعد اصلی فناوری، سازمانی، انسانی و محیطی است که هر یک دارای شاخص های ارزیابی متناسب با واقعیت های صنعتی ایران هستند. تحلیل انتقادی ادبیات مشخص ساخت که «فرهنگ سازمانی» و «مهارت های نیروی کار» به عنوان مهم ترین شکاف های آمادگی در صنایع ایرانی شناسایی می شوند. این مقاله اولین تلاش برای مرور نظام مند و بومی سازی مفاهیم صنعت ۵.۰ در بافت صنعتی ایران محسوب می شود و دستور کار پژوهشی مشخصی برای مطالعات آتی ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

صنعت ، ۵۰۰ ، انسان محوری ، آمادگی ، دیجیتال ، مرور نظام مند ادبیات ، صنایع تولیدی