ارائه چارچوب حکمرانی تطبیقی هوشمند داده محور برای مدیریت منابع آب در ایران

بحران آب در ایران بیش از آنکه ناشی از کمبود منابع طبیعی باشد، حاصل ضعف حکمرانی، پراکندگی نهادی و فقدان زیرساخت های داده محور است. مرور ادبیات جهانی نشان می دهد که با وجود توسعه چارچوب های پیشرفته حکمرانی داده در کشورهای مختلف، مدل بومی و یکپارچه ای سازگار با ساختار نهادی، اقلیمی و فناورانه ایران تاکنون طراحی نشده است؛ امری که شکاف اصلی این پژوهش را شکل می دهد. هدف مطالعه حاضر، تدوین چارچوب حکمرانی تطبیقی هوشمند داده محور برای مدیریت پایدار منابع آب ایران است. روش پژوهش تحلیل تطبیقی، استنباط و طراحی مفهومی بوده است. بدین منظور شش تجربه بین المللی برجسته شامل INSPIRE اتحادیه اروپا، OWDI ایالات متحده، AWDF استرالیا، Delta Programme هلند، PUB سنگاپور و سامانه هوشمند مدیریت آب چین، مورد تحلیل تطبیقی قرار گرفت و مولفه های کلیدی آنها با بستر نهادی و اقلیمی ایران تطبیق داده شد. بر پایه این تحلیل مدلی پنج محوری پیشنهاد گردید که شامل: (۱) یکپارچه سازی داده های چندمنبعی در قالب پایگاه ابری ملی داده های آب، (۲) توسعه دوقلوهای دیجیتال حوضه های آبریز، (۳) استقرار سامانه های هوش مصنوعی و یادگیری ماشین برای تحلیل پیش بینی محور، (۴) پیاده سازی نظام داده باز و سازوکارهای مشارکت چندذی نفعی و (۵) توانمندسازی نهادی، فرهنگی و فناورانه است. نوآوری اصلی پژوهش در تلفیق سه مولفه «دوقلوهای دیجیتال»، «هوش مصنوعی فیزیکی و پیش بینی» و «حکمرانی داده باز» در قالب یک الگوی ملی حکمرانی آب نهفته است. از منظر کاربردی و سیاستی این چارچوب می تواند مبنای استقرار نظام ملی داده و تصمیم سازی یکپارچه در بخش آب کشور قرار گیرد و زمینه ساز گذار از مدیریت واکنشی به حکمرانی پیش نگر، یادگیرنده و تاب آور شود.

کلیدواژه ها:

تحول دیجیتال ، دوقلوی دیجیتال ، حکمرانی داده ، حکمرانی هوشمند ، هوش مصنوعی ، منابع آب ایران