مطالعه موردی گروه صنعتی ایران خودرو

زمینه و هدف: تحولات صنعت ۴ ظرفیت های تازه ای برای گذار از مدیریت واکنشی به مدیریت پیشگیرانه و پیش بینانه در حوزه بهداشت، ایمنی و محیط زیست (HSE) ایجاد کرده اند. فناوری هایی مانند اینترنت اشیاء، حسگرهای هوشمند صنعتی، هوش مصنوعی، داشبوردهای مدیریتی، پایش از راه دور و دوقلوی دیجیتال می توانند از طریق افزایش قابلیت مشاهده مخاطرات، تسریع تحلیل داده ها و بهبود تصمیم گیری عملکرد پایدار صنایع را ارتقا دهند. با این حال شواهد بومی درباره میزان اثرگذاری این فناوری ها در صنعت خودروسازی ایران محدود است. پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتبارسنجی یک مدل تبیینی برای بررسی نقش فناوری های نوین HSE در تحقق ابعاد توسعه پایدار در گروه صنعتی ایران خودرو انجام شد. روش پژوهش: این مطالعه از نظر هدف کاربردی - توسعه ای و از نظر روش شناختی پژوهشی آمیخته مبتنی بر طرح اکتشافی متوالی بود. در مرحله کیفی با ۱۸ نفر از مدیران، کارشناسان ارشد و خبرگان حوزه های HSE، فناوری صنعتی و توسعه پایدار مصاحبه نیمه ساختار یافته انجام شد. داده ها با روش تحلیل مضمون و نرم افزار MAXQDA۲۰۲۴ تحلیل شدند. در مرحله کمی پرسشنامه محقق ساخته ۵۴ گویه ای در میان ۳۲۲ نفر از جامعه آماری ۸۷۴ نفری توزیع شد و ۲۶۸ پرسشنامه قابل تحلیل دریافت گردید. داده ها با استفاده از SPSS ۲۸ و SmartPLS ۴ تحلیل شدند همچنین گزارش ها و شاخص های سازمانی HSE طی سال های ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۴ بررسی شدند. یافته ها: نتایج تحلیل کیفی به شناسایی پنج مولفه فناورانه شامل سامانه های تصمیم یار و داشبوردهای مدیریتی، اینترنت اشیاء و حسگرهای هوشمند، هوش مصنوعی و تحلیل داده، پایش از راه دور و کنترل خودکار و دوقلوی دیجیتال و شبیه سازی ریسک منجر شد. نتایج مدل سازی معادلات ساختاری نشان داد که فناوری های نوین HSE بر تمامی ابعاد توسعه پایدار اثر مثبت و معنادار دارند. بیشترین اثر مربوط به بعد نهادی (۰.۷۰۲=P)، سپس ابعاد اجتماعی (۰.۶۴۸=P)، زیست محیطی (۰.۵۹۱=P) و اقتصادی (۰.۵۳۴=P) بود. در میان مولفه های فناورانه داشبوردهای مدیریتی (۰.۳۱۹=P) و اینترنت اشیاء و حسگرهای هوشمند (۰.۲۸۶=P) بیشترین اثر را داشتند. پراکندگی داده ها، ضعف زیرساخت دیجیتال، مقاومت کارکنان، نگرانی های حریم خصوصی و مخاطرات امنیت سایبری مهمترین موانع شناسایی شده بودند. نتیجه گیری: فناوری های نوین HSE می توانند به عنوان یکی از اهرم های تحقق توسعه پایدار در صنعت خودروسازی عمل کنند. با این حال، موفقیت آن ها مستلزم استقرار مرحله ای یکپارچه سازی داده ها، توسعه داشبوردهای مدیریتی، مشارکت کارکنان و توجه همزمان به امنیت سایبری و محرمانگی اطلاعات است.

کلیدواژه ها:

فناوری های نوین HSE ، توسعه پایدار ، صنعت خودروسازی ، اینترنت اشیاء ، هوش مصنوعی ، دوقلوی دیجیتال ، ایران خودرو