نقش گونه های حمل ونقل شهری در انتشار ذرات معلق تاثیر شاخص شدت اثربخشی گونه ها بر شبکه توزیع انتشار مطالعه موردی شهر اصفهان

با وجود سهم قابل توجه منابع متحرک در انتشار آلاینده های شهری، رویکردهای کلان نگر و مبتنی بر سهم بندی کلی در تبیین دقیق کانون های بحرانی آلودگی هوا ناکارآمد بوده اند. بررسی داده های ایستگاه های سنجش کیفیت هوا نشان می دهد که برخلاف آلاینده هایی نظیر مونوکسید کربن که با وجود جرم انتشار بالا در محدوده مجاز قرار دارند، ذرات معلق با وجود جرم انتشار کمتر به طور مستمر از حدود مجاز فراتر رفته و بالاترین خطرات سلامت عمومی را به همراه دارند. پژوهش حاضر با هدف گذار از نگاه کمی به توزیع مکانی به ارزیابی سهم گونه های مختلف حمل و نقل شهری در شکل گیری محدوده های بحرانی انتشار ذرات معلق در شبکه معابر شهر اصفهان پرداخته است. در این راستا با بهره گیری از مفهوم شدت اثربخشی ارتباط میان سهم ترافیکی و سهم انتشار شبکه های توزیع مکانی انتشار برای گونه های مختلف مدل سازی و در محیط نرم افزار ArcGIS تجمیع و تحلیل شدند. یافته های پژوهش نشان می دهد که گونه خودروی شخصی با وجود دارا بودن سهم قابل توجهی در کل انتشار ذرات معلق، به دلیل گستردگی سهم در جریان ترافیک و توزیع پراکنده در سطح شبکه شدت اثربخشی پایینی داشته و در نتیجه شبکه توزیع انتشار آن تاثیر تعیین کننده ای در شکل گیری محدوده های بحرانی شبکه تجمیعی ندارد. در مقابل گونه های دیزلی شامل اتوبوس های شهری و ناوگان حمل بار با وجود سهم بسیار پایین در حجم ترافیک عبوری سهم قابل توجهی در تولید انتشار داشته و با برخورداری از شدت اثربخشی بالا، عامل اصلی و تسخیرکننده کانون های بحرانی در شبکه تجمیعی انتشار ذرات معلق به شمار می روند. این نتایج نشان می دهد که مدیریت کیفیت هوای شهری نباید بر کاهش حجم کلی ترافیک تمرکز کند بلکه نیازمند سیاست گذاری های مکان محور برای کنترل گونه های با شدت اثربخشی بالا در محدوده های بحرانی است.

کلیدواژه ها:

ذرات معلق ، توزیع مکانی ، انتشار ، کانون های بحرانی ، شدت اثربخشی ، خودرو شخصی ، ناوگان دیزلی