مروری بر چالشها و راهکارهای ارزیابی ریسک بهداشتی مواجهه شغلی با سیلیس کریستالی تنفسی در معادن و صنعت سیمان

مواجهه شغلی با سیلیس کریستالی تنفسی در معادن و صنعت سیمان یکی از مهمترین خطرات بهداشتی شاغلین این صنایع محسوب می شود و می تواند منجر به بیماری های جدی چون سیلیکوزیس، COPD و سرطان ریه گردد. با وجود گستردگی این معضل، تمرکز عمده پژوهش های پیشین بر سنجش سطح مواجهه و پیامدهای تنفسی بوده و فرآیند خود ارزیابی ریسک کمتر مورد مداقه روش شناختی قرار گرفته است. هدف این پژوهش مرور نظام مند چالش های فرآیند ارزیابی ریسک بهداشتی مواجهه با سیلیس کریستالی تنفسی و شناسایی راهکارهای بهبود آن در معادن و صنعت سیمان است. این مرور با پیروی از پروتکل PRISMA (۲۰۲۰) و جستجو در پایگاه های PubMed، SID، Scopus و Magiran در بازه زمانی ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۶ انجام شد و ۳۰ مقاله مرتبط برای تحلیل نهایی انتخاب گردیدند. یافته ها نشان داد میانگین غلظت سیلیس کریستالی تنفسی در اکثر واحدها بالاتر از حد مجاز است و در برخی معادن تا ۱۰۰ برابر استاندارد گزارش شده است. مهم ترین چالش های روش شناختی شامل عدم قطعیت مدل های برآورد مواجهه، تناقض نتایج روش های مختلف آنالیز، خطای ناشی از برآورد بر اساس عناوین شغلی و فقدان چارچوب استاندارد پهنه بندی ریسک می باشد. همچنین شکاف قابل توجهی بین رویکردهای داخلی روش های قطعی و نیمه کمی و بین المللی روش های احتمالاتی و GIS مشاهده گردید. نتیجه گیری می شود که دانش موجود در ایران بیشتر به تایید وجود خطر اختصاص دارد و فرآیند ارزیابی ریسک به عنوان یک سیستم تصمیم گیری مبتنی بر شواهد کمتر مورد توجه بوده است. تدوین پروتکل ملی یکپارچه، تغییر رویکرد از انطباقی به کاهشی (ALARA)، الزام به نمونه برداری فردی و استفاده از روش های پیشرفته ارزیابی ریسک همچون مونت کارلو و GIS به عنوان مهم ترین راهکارهای بهبود شناسایی گردیدند.

کلیدواژه ها:

سیلیس کریستالی تنفسی ، ارزیابی ریسک بهداشتی ، مواجهه شغلی ، معدن ، صنعت سیمان