تبیین ساز و کار باززنده سازی محله های تاریخی با رویکرد بایوفیلیک

محله های تاریخی در بسیاری از شهرها با فرسودگی کالبدی، کاهش سرزندگی اجتماعی و افت کیفیت محیطی مواجه شده اند. در عین حال، کمبود فضاهای طبیعی در این بافت ها میتواند سلامت جسمی و روانی ساکنان و کیفیت تجربه محیطی را تحت تاثیر قرار دهد. در این زمینه رویکرد بیوفیلیک با تاکید بر پیوند ذاتی انسان با طبیعت به عنوان چارچوبی نوین برای ارتقای کیفیت محیط های شهری مطرح شده است. هدف این پژوهش تبیین سازوکار ادغام اصول طراحی بیوفیلیک در فرآیند باززنده سازی محله های تاریخی با حفظ اصالت و هویت مکانی و در عین حال ارتقای تاب آوری اقلیمی و کیفیت زیست محیطی است. این پژوهش با روش مرور نظام مند بر اساس پروتکل PRISMA انجام شده است. در این راستا جستجوی مقالات در پایگاه Web of Science صورت گرفت و از میان ۱۷۰ مقاله اولیه پس از مراحل غربالگری و ارزیابی ۲۵ مقاله برای تحلیل نهایی انتخاب شد. داده ها با استفاده از نرم افزار MAXQDA و از طریق کدگذاری تماتیک تحلیل شدند. یافته ها نشان می دهد که مولفه های رویکرد بیوفیلیک در شش بعد اصلی شامل هویت بخشی، بیوفیلیک تاب آوری اقلیمی، پیکره بندی سبز، تجربه ادراکی و رفاه انسانی، حکمرانی سبز و مبنای روش شناختی قابل طبقه بندی هستند. همچنین مولفه های باززنده سازی محله های تاریخی در پنج بعد شامل اصالت بخشی، بستر توسعه فضایی طبیعت محور، عملکرد زیست اقلیمی، هم افزایی فناوری و میراث و پایداری اجتماعی شناسایی شدند. تحلیل تلفیقی این ابعاد منجر به ارائه یک مدل مفهومی سه لایه ای شد که در آن بستر تاریخی به عنوان زیربنا، مداخلات بیوفیلیک به عنوان سازوکار تنظیم گر و پیامدهای اجتماعی - زیست محیطی به عنوان هدف نهایی باززنده سازی تعریف می شوند. نتایج نشان می دهد که به کارگیری نظام مند اصول بیوفیلیک می تواند ضمن حفظ هویت تاریخی به ارتقای تاب آوری اقلیمی، کیفیت محیطی و پایداری اجتماعی در مقیاس محله های تاریخی منجر شود.

کلیدواژه ها:

باززنده سازی محله های تاریخی ، طراحی بیوفیلیک ، هویت مکانی ، تاب آوری اقلیمی ، پایداری اجتماعی