تحلیل تعارض میان توسعه کالبدی شهر و ظرفیت اکولوژیک اراضی پیرامونی

رشد سریع شهرنشینی در دهه های اخیر باعث شد توسعه کالبدی شهرها فشار قابل توجهی بر اراضی پیرامونی وارد کند. در شهر مشهد نیز بخش هایی از توسعه شهری بدون توجه کافی به ظرفیت های اکولوژیک سرزمین شکل گرفت و زمینه تعارض میان کاربری های جدید و توان محیطی اراضی ایجاد شد. این شرایط پیامدهایی همچون کاهش کیفیت زیست محیطی، تخریب اراضی کشاورزی، افزایش مخاطرات طبیعی و کاهش پایداری شهری را به دنبال داشت. با توجه به این چالش ها، ارزیابی توان اکولوژیک به عنوان یکی از ابزارهای ضروری در برنامه ریزی کاربری اراضی و مدیریت توسعه شهری مطرح شد. این پژوهش با هدف تحلیل تعارض میان توسعه کالبدی شهر مشهد و ظرفیت اکولوژیک اراضی پیرامونی انجام شد. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی بود و برای تحلیل فضایی از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) استفاده شد. در مرحله نخست شاخص های موثر در ارزیابی توان اکولوژیک شامل شیب، نوع خاک، منابع آب، پوشش اراضی و حساسیت های محیطی استخراج و نقشه های پایه تهیه گردید. سپس توان اکولوژیک اراضی پیرامونی با بهره گیری از مدل ارزیابی توان سرزمین تعیین شد. در ادامه، الگوی توسعه کالبدی شهر مشهد در سال های گذشته استخراج و با نتایج ارزیابی توان محیطی هم پوشانی داده شد تا پهنه های دارای تعارض شناسایی شوند. یافته ها نشان داد که بخشی از توسعه های اخیر شهر مشهد در اراضی با محدودیت های اکولوژیک متوسط تا شدید اتفاق افتاد و این موضوع بر ضرورت بازنگری در سیاست های توسعه فضایی و کنترل گسترش شهر تاکید دارد. نتایج این پژوهش ابزار تحلیلی موثری برای استفاده مدیران و برنامه ریزان شهری فراهم کرد تا بتوانند توسعه آینده شهر را با اتکا بر توان اکولوژیک هدایت کنند و از تشدید ناپایداری محیطی جلوگیری شود.

کلیدواژه ها:

توسعه کالبدی ، شهر ، توان اکولوژیک ، کاربری اراضی ، تعارض فضایی ، مدیریت شهری ، مشهد