ارزیابی اثرات بهداشتی و برآورد مرگ و میر منتسب به ذرات معلق PM۲.۵ در شهر مشهد با استفاده از نرم افزار AirQ در سال ۲۰۲۴

ذرات معلق PM۲.۵ به دلیل قطر بسیار کوچک قادر به نفوذ عمیق به کیسه های هوایی ریه ها و عبور از سد تنفسی به جریان خون هستند. این ویژگی آنها را به عاملی اصلی در بروز طیف گسترده ای از بیماری های قلبی عروقی مانند سکته و حمله قلبی، بیماری های تنفسی از جمله آسم و برونشیت مزمن و مرگ های زودهنگام تبدیل کرده است. شهر مشهد، دومین کلان شهر پرجمعیت ایران به دلیل موقعیت محصور در دره، ترافیک سنگین، وجود نیروگاه ها و صنایع آلاینده و وقوع مکرر پدیده گردوغبار، همواره با غلظت های بالای PM۲.۵ مواجه است. مطالعه حاضر با هدف برآورد اثرات بهداشتی و میزان مرگ و میر منتسب به PM۲.۵ در جمعیت بالای ۳۰ سال مشهد در سال ۲۰۲۴ انجام شد. داده های متوسط سالانه غلظت PM۲.۵ از چهار ایستگاه سنجش آلودگی هوا ساختمان، سجاد، نخریسی (ویلا) استخراج گردید. جمعیت بالای ۳۰ سال مشهد حدود ۱٬۶۹۰٬۰۰۰ نفر ۵۲ درصد کل جمعیت برآورد شد. با استفاده از نرم افزار AIRQ+ و در نظر گرفتن نرخ پایه مرگ طبیعی (۵۴۳.۵ در ۱۰۰ هزار نفر) و مقادیر ریسک نسبی دامنه (۱.۰۰۶ تا ۱.۰۹) میانگین غلظت سالانه PM۲.۵ در ایستگاه ها به ترتیب ۳۸.۱۷، ۳۱.۶۷، ۳۱.۷۲ و ۲۵.۸۰ میکروگرم بر متر مکعب بود. این مقادیر چندین برابر بالاتر از استاندارد ملی ایران (۱۲) و رهنمود WHO میکروگرم هستند. بر اساس مقدار مرکزی ریسک نسبی نرخ مرگ قابل انتساب ۷۶.۳۱ در ۱۰۰ هزار نفر برآورد شد که معادل ۱۲۹۰ مورد مرگ زودهنگام در سال ۲۰۲۴ است (دامنه ۹۹۴ تا ۱۴۳۱ مورد). این یافته تاکید می کند آلودگی هوای مشهد سالانه بیش از هزار مرگ زودهنگام در جمعیت بالای ۳۰ سال ایجاد می کند. ضرورت اجرای فوری سیاست های کاهش آلودگی در حمل و نقل، کنترل منابع ثابت و مدیریت گردوغبار آشکار است. نرم افزار AIRQ با داده های بومی ابزاری کارآمد برای پایش مستمر اثرات بهداشتی و ارزیابی مداخلات زیست محیطی در کلان شهرهای ایران محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

PM۲.۵ ، مرگ و میر ، ارزیابی اثرات سلامت ، AIRQ+ ، مشهد ، ایران