بررسی تطبیقی ارتداد در دین زرتشتی با اسلام بر پایه ادبیات پهلوی دوران ساسانی و قرون اولیه اسلامی

موضوع ارتداد یکی از بحث برانگیزترین مباحث مذهبی دوران معاصر بوده است و باید گفت در میان بسیاری از ادیان، به ویژه ادیان توحیدی، می توان به قرابت ها و تشابهات قابل تامل و معناداری درباره حکم ارتداد دست یافت. در این مقاله، تلاش شده است تا سوابق تاریخی و فقهی ارتداد در دو آیین زرتشتی و اسلام بررسی شود و دیدگاهی مقایسه ای به خواننده داده شود. کتب حقوقی و پهلوی زرتشتی در عهد ساسانی و قرون اولیه اسلامی مانند مادیان هزار دادستان، وندیداد، روایات پهلوی، دادستان دینی، روایت موبد امید و آثاری از این دست، مطالبی درباره تغییر مذهبی اسرای مسیحی، منشا ارتداد، مجازات اخروی و دنیوی مرتد، قیمومیت و سرپرستی، فرایند توبه، مالکیت، نکاح و زناشویی، مهلت بازگشت و پاکیزگی مرتد بیان کرده اند. در قرآن و آرای فقهای بزرگ اسلام نیز در فرق مختلف و همچنین بر اساس متون تاریخ اسلام مطالبی فراوان و کامل درباره موضوع ارتداد وجود دارد. نویسندگان مقاله تلاش کرده اند با بیان وجوه مختلف ارتداد در هر دو آیین، این موضوع را به صورت تطبیقی بررسی کنند و نقاط اشتراک و افتراق آن را برای خواننده روشن کنند. مواردی همچون منشا اهریمنی ارتداد و مجازات اخروی مرتد، مجازات دنیوی «مهدورالدم» در اسلام و «مرگ ارزان» در زرتشتی، مهلت بازگشت یک ساله در زرتشتی و مهلت سه روزه در اسلام برای مرتد ملی، اجرای قانون انسان های بدوی و خروج اموال از ید مرتد، ناپاکی، گسستن پیوند زناشویی و همچنین تشابهاتی در شرایط محرزشدن ارتداد از جمله این موارد هستند. در این پژوهش، با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای، در ابتدا ارتداد در دین زرتشتی و سپس در دین اسلام بررسی شده است و در نهایت، بررسی تطبیقی و نتیجه گیری و نقاط اشتراک و افتراق در دو آیین بیان شده اند.

کلیدواژه ها:

ارتداد در دین زرتشتی ، فقه و حقوق زرتشتی ، ارتداد در اسلام ، ارتداد ، ساسانیان