‫‬‬‬‬‬‬‬تحلیل منزلت مردم در کلام شیعه برگرفته از قاعده حسن و قبح عقلی

این پژوهش، با هدف بررسی جایگاه مردم در نظام الهیاتی شیعه، قاعده حسن و قبح عقلی و تاثیرات آن بر تبیین رابطه انسان با خدا، نبوت و امامت را تحلیل می کند. این مطالعه با رویکردی تحلیلی-توصیفی و با بررسی متون سنتی کلامی و تحلیل آرای متکلمان شیعه، نشان می دهد اگرچه موضوع جایگاه مردم در تراث کلامی شیعه به صورت پراکنده و کم رنگ مطرح شده است، قاعده حسن و قبح عقلی به عنوان محوری اساسی، امکان بازخوانی و توسعه این موضوع را فراهم می آورد. یافته های این پژوهش نشان می دهد این قاعده طبق نظر مشهور متکلمان، با تاکید بر استقلال عقل در تشخیص حسن و قبح، انسان را به عنوان موجودی مختار، مسئول و دارای کرامت ذاتی در نظام الهیاتی شیعه معرفی می کند. این قاعده نه فقط رابطه انسان با خدا را بر مبنایی عقلانی و اخلاقی استوار می سازد، بلکه نقش مردم در پذیرش نبوت و امامت را نیز به گونه ای نظام مند تبیین می کند. این رویکرد ظرفیت زیادی برای توسعه مباحث الهیاتی معاصر در حوزه هایی مانند فلسفه اخلاق، انسان شناسی دینی و الهیات سیاسی دارد. نفی نژادپرستی، نظام طبقاتی، آریستوکراسی از ثمرات این دیدگاه است که از سوی دیگر، زیر بنای اصلی بحث مردم سالاری دینی خواهد بود. بر این مبنا، قاعده حسن و قبح عقلی می تواند به عنوان چارچوبی نوین برای بازسازی و توسعه الهیات شیعه در مواجهه با چالش های فکری و فلسفی جهان معاصر درباره نگاه به مردم و سیاست استفاده شود. این قاعده، با تاکید بر الهی بودن انسان، پلی میان سنت کلامی شیعه و مباحث مدرن در حوزه های فلسفه دین و الهیات تطبیقی ایجاد می کند.

کلیدواژه ها:

حسن و قبح ، مردم ، منزلت مردم ، عقلا ، الهیات مردم