مقایسه اثرپذیری ابعاد امنیت غذایی از صادرات و واردات غذا (کشورهای منتخب عضو منا)

در دهه های اخیر، نوسانات بازار جهانی، تغییرات اقلیمی و وابستگی روزافزون کشورها به مبادلات تجاری، اهمیت تجارت خارجی را در تامین امنیت غذایی بیش از پیش آشکار ساخته است. بررسی نحوه اثرگذاری تجارت بین الملل بر امنیت غذایی مناطق مختلف از ضرورت های سیاست گذاری اقتصادی و غذایی به شمار می رود. از این رو، هدف پژوهش حاضر بررسی اثر صادرات و واردات محصولات زراعی و دامی بر ابعاد مختلف امنیت غذایی در کشورهای منتخب منطقه منا و حوزه مدیترانه طی دوره ۲۰۰۲ تا ۲۰۲۲ است. برای این منظور، ابتدا شاخص های امنیت غذایی شامل در دسترس بودن غذا، دسترسی، ثبات و بهره برداری، با استفاده از داده های فائو، نرمال سازی مولفه ها و میانگین گیری از زیرشاخص ها محاسبه شد. سپس، با استفاده از مدل خودتوضیح با وقفه های توزیعی در قالب داده های پانلی و رویکرد میانگین گروهی تجمیعی (PMG)، اثرات کوتاه مدت و بلندمدت تجارت بررسی گردید. افزون بر مدل اصلی، برای تبیین دقیق تر نقش صادرات، ابتدا اثر صادرات بر واردات برآورد و سپس اثر مستقیم، غیرمستقیم و کل صادرات بر امنیت غذایی محاسبه شد. نتایج نشان داد واردات محصولات زراعی و دامی در بلندمدت اثر مثبت و معناداری بر شاخص کل امنیت غذایی دارد؛ اما این اثر به معنای تایید وابستگی بی قیدوشرط به واردات نیست. همچنین، صادرات اثر مستقیم منفی بر شاخص کل امنیت غذایی نشان داد، اما از مسیر افزایش توان وارداتی، اثر غیرمستقیم مثبت ایجاد کرد. بر اساس یافته ها، سیاست مطلوب، مدیریت کالا محور، متوازن و ریسک محور تجارت غذا، همراه با تقویت تولید داخلی، تنوع بخشی به مبادی وارداتی و توسعه ذخایر راهبردی است.