نسخه ای گزینشی از داستان های شاهنامه برای تقدیم به محمود غزنوی

پژوهش های پیشین درباره تقدیم شاهنامه فردوسی به محمود غزنوی بیشتر بر فرض ارسال نسخه کامل شاهنامه تاکید دارند، اما پراکندگی مدایح محمود در شاهنامه نشان می دهد که این فرض نیازمند بازنگری است. از این رو پرسش اصلی این است که نسخه تقدیمی شاهنامه به محمود غزنوی چگونه بوده و چه اهدافی را دنبال می کرده است. این مقاله به روش تحلیلی تاریخی و با تکیه بر شواهد درون متنی شاهنامه نشان می دهد که فردوسی احتمالا نسخه ای گزینشی از داستان های سروده شده و در حال سرودن را فراهم آورده و با افزودن مدایح محمود غزنوی، آن را به دربار غزنه فرستاده است. تحلیل مدایح محمود در ابتدای برخی داستان ها نشان می دهد که فردوسی هم زمان با سرودن داستان ها، مدایح محمود را برای نسخه ای تقدیمی سروده و از میان داستان های سروده شده نیز مواردی را با موضوع پیروزی در جنگ ها، کشورگشایی، مشروعیت سیاسی و دادگستری و عدالت شاه انتخاب کرده است. فهرست این داستان ها شامل جنگ بزرگ کیخسرو، سخن دقیقی، سخن فردوسی، هفت خوان اسفندیار، رستم و شغاد، پادشاهی داراب، اشکانیان، پادشاهی شاپور پسر اردشیر بابکان، پادشاهی یزدگرد بزه گر و گفتار اندر نامه نوشین روان به پسرش هرمزد بوده است. انتخاب این داستان ها کاملا آگاهانه بوده و با اهداف تبلیغی سیاسی انجام گرفته و داستان های تراژیک یا نمونه هایی که ضعف و شکست شاهان را نشان می دهد، کنار گذاشته شده است. همچنین شواهد نشان می دهد که این نسخه گزینشی پذیرفته نشده و فردوسی، در پی این ناکامی، گلایه و درخواست خود را در مقدمه داستان خسرو با شیرین بیان کرده است.

کلیدواژه ها:

شاهنامه فردوسی ، نسخه تقدیمی شاهنامه ، محمود غزنوی ، مدایح شاهی ، نسخه گزینشی شاهنامه