ذوق اسم در دربارهای دوران اسلامی؛ معرفی و بررسی یک سنت ادبی

در سیر تاریخی و ادبی زبان فارسی، ذهنیت شاعرانه در ساختن و برگزیدن نام های فارسی تاثیری چشمگیر گذاشته است، تا آنجا که «سنت نام های شعرگونه یا ذوق اسم» پدید آمده است. این مقاله بخشی از پژوهشی است که به استخراج و تحلیل نام های شعرگونه کسان، از منابع تاریخی و متون ادبی فارسی می پردازد، شاعرانگی نام های درباری را در حکومت های دوران اسلامی بررسی خواهد کرد، و استدلال خواهد کرد که هرآنچه سخن را به جایگاه شعر می رساند، در ذوق اسم ها نیز هست و می توان بسیار از آنها را شعرهایی موجزتر از مصراع دانست. همچنین بررسی می شود که سنت ذوق اسم پیوستگی ژرف با سنت های شعری فارسی دارد؛ تا آنجا که فهمیدن و معنی کردن بسیار از آنها تنها با سنت های شعری شدنی است. این مقاله بیش از دویست ذوق اسم را از میان نام های درباری دوران اسلامی معرفی و بررسی خواهد کرد. گفتنی است این نام های فارسی در سرزمین های گسترده و حکومت های پرشمار، در زمانی بیش از هزار سال استمرار داشته است. این پژوهش با رویکردی تاریخی ادبی و از راه گردآوری ذوق اسم ها از منابع کتابخانه ای تاریخی دوران اسلامی، به تحلیل زیبایی شناسیک این نام ها بر پایه مولفه هایی چون آشنایی زدایی، ساختار وزنی، آرایه های لفظی و معنوی، پیوند آنها با سنت های شعری فارسی و جز آن می پردازد. مختصر آنکه مخاطب این پژوهش با یکی از سنت های تاریخی/ادبی که در فارسی دری جاری بوده است، همچنین با چگونگی ساختار بسیار از نام های درباری آشنا خواهد شد.

کلیدواژه ها:

ذوق اسم ، نام های شعرگونه فارسی ، نام های درباری ، صنایع ادبی ، نقد بلاغی