تحلیل زبان شناختی و فلسفی کارکردهای پیوستار زمانی مکانی در شعر پروین اعتصامی؛ از دریافت عینی تا ادراک انتزاعی

عناصری در متن وجود دارند که در شکل گیری تخیل خلاق خواننده سهیم هستند. در این میان، نشان دهندگان زمان و مکان علاوه بر کارکرد اولیه خود یعنی آگاه سازی مخاطب از زمان و مکان مرتبط با کنش، کارکردی غیرمستقیم نیز در اندیشه مخاطب بر عهده دارند، زیرا خواننده متن را وارد پیوستار زمانی – مکانی متن می کنند؛ پیوستاری که می تواند به صورت عینی یا انتزاعی نزد خواننده اثر جاری باشد. در قصیده های پروین اعتصامی با نمونه هایی از تلفیق پیوستار زمانی – مکانی عینی و پیوستار زمانی – مکانی ذهنی یا انتزاعی مواجه می شویم، چگونه می توان نظم میان عناصر نشان دهنده زمان و مکان را تبیین نمود؟ هدف از این پژوهش دریافت چگونگی شکل گیری پیوستارهای زمانی– مکانی عینی و انتزاعی در شعر پروین اعتصامی است تا از این رهگذر به ادراک اندیشه درونی واژگان نائل شویم. برای نیل به این منظور، آراء و اندیشه های فلسفی هانری برگسون می تواند زمینه درک ابعاد عینی و انتزاعی مفهوم زمان و چگونگی امکان سنجش «مدت» را مهیا سازد و در تحلیل ساز و کار پیوستار زمانی – مکانی، مطالعات میخائیل باختین نیز راهنمای این کاوش است. بدین ترتیب، مطالعات فلسفی این دو اندیشمند در باب ماهیت زمان در قصیده «افسون دنیا» از دیوان پروین اعتصامی مورد تبیین قرار می گیرد. در نتیجه عناصر زمانی و مکانی همواره با یکدیگر ادراک می شوند و حتی در غیاب یکی از این دو عنصر، به واسطه ویژگی کیفی پیوستگی زمانی، امکان دریافت انتزاعی عنصر غایب توسط عنصر حاضر نزد خواننده اثر همچنان وجود دارد.

کلیدواژه ها:

پروین اعتصامی ، نشان دهندگان زمانی – مکانی ، پیوستگی ، دریافت عینی ، ادراک انتزاعی