افراشتگی واکه /a/ به واکه [o] در لهجه کازرونی

کازرونی یکی از لهجه های زبان فارسی است که در شهرستان کازرون استان فارس به آن سخن می گویند. از رایج ترین فرآیندهای واجی و صرفی-واجی این لهجه، افراشتگی واکه افتاده /A/ به واکه نیم افراشته [o] در بافت های گوناگون است. هدف این پژوهش تحلیل این بافت ها و فرآیندهایی است که موجب رخداد این افراشتگی شده اند. بررسی داده ها نشان داد که واکه افتاده /A/ در سه بافت به واکه [o] تبدیل می شود: پیش از همخوان [h] و پسوند اسم ساز -i، پیش از کسره اضافه در واژه های مختوم به واکه /A/ و پیش از کسره اضافه در واژه های مختوم به همخوان /h/. بافت اول نتیجه فرآیند هماهنگی واکه ای و دو بافت دیگر حاصل فرایند همگونی است. تحلیل بافت های اول و دوم در چارچوب نظریه بهینگی کلاسیک (Smolensky, ۱۹۹۳/۲۰۰۴ &Prince ) انجام شد. ولی به دلیل برهم کنش فرآیندهای واج شناختی و ساخت واژی در بافت سوم، از رویکرد بهینگی لایه ای که آمیزه ای از رویکرد لایه ای ساخت واژه و واج شناسی واژگانی با نظریه بهینگی می باشد، بهره برده شد. بر پایه نتایج به دست آمده، فرآیندهایی که زمینه چین رخداد فرآیند افراشتگی واکه افتاده /A/ به واکه نیم افراشته [o] در بافت های گوناگون در لهجه کازرونی هستند شامل افزوده شدن پسوند اسم ساز –ی و کسره اضافه، درج همخوان میانجی [j] برای رفع التقای واکه ها و حذف همخوان /h/ می باشند.

کلیدواژه ها:

لهجه کازرونی ، افراشتگی واکه ، حذف همخوان /h/ ، درج همخوان میانجی ، نظریه بهینگی لایه ای