مراحل، مراتب و اقسام جهاد در نهج البلاغه

جهاد به عنوان یکی از فرایض مهم اسلامی، در متون دینی و تحقیقات معاصر با رویکردهای مختلفی بررسی شده است؛ اما خلا اصلی، تبیین نظام مند مراحل، مراتب و اقسام جهاد با محوریت نهج البلاغه است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا به منابع کتابخانه ای، درصدد است تا با استناد به خطبه ها، نامه ها و حکمت های نهج البلاغه، منظومه فکری امام علی(ع) در این زمینه را ارائه نماید. یافته ها نشان می دهد که ایشان جهاد را در سه مرحله (جهاد با دست)، (جهاد با زبان) و (جهاد با قلب) تعریف کرده و بر اساس بیانات حضرت، جهاد دارای مراتبی است که عالی ترین آن، حضور در میدان نبرد است؛ هرچند کسانی که نیت خالص دارند نیز در پاداش آن شریک اند. همچنین اقسام جهاد در سخنان امام(ع) شامل جهاد با مال، جان و زبان بوده و در حکمت ۳۱، جهاد بر چهار پایه (امر به معروف)، (نهی از منکر)، (راستگویی) و (دشمنی با فاسقان) استوار شده است. این پژوهش نشان می دهد که نگاه امام علی(ع) به جهاد، فراتر از جنگ نظامی بوده و عرصه های مختلف فردی، اجتماعی و اخلاقی را دربرمی گیرد و عمل به این آموزه ها می تواند زمینه ساز تمدن اسلامی مبتنی بر ارزش های اصیل دینی باشد.

کلیدواژه ها:

جهاد ، جهاد عملی ، امر به معروف ، نهی از منکر ، اقسام جهاد