تبیین مبحث سیره عقلائیه با تکیه بر نظر امام خمینی (ره) و بیان تطبیقات آن در خیار مجلس و حیوان

این مقاله به بررسی و تبیین مبحث سیره عقلائیه در علم اصول فقه با تمرکز ویژه بر دیدگاه های امام خمینی (ره) و تطبیقات آن در مسائل فقهی مانند خیار مجلس و حیوان می پردازد. هدف اصلی پژوهش، روشن ساختن جایگاه سیره عقلائیه به عنوان یکی از مبانی مهم استدلال در فقه و اصول، به ویژه در عصر حاضر که دامنه استناد به آن گسترش یافته است، می باشد. مقاله با تعریف لغوی سیره و عقل وتعریف اصطلاحی سیره عقلاء آغاز شده و سپس به دسته بندی سیره عقلائیه به دو قسم سیره عامه و سیره خاصه (شامل سیره معاصر و مستحدثه) می پردازد. در ادامه، به تشریح مکاتب اصلی در باب حجیت سیره عقلاء پرداخته می شود: مکتب حجیت ذاتی، مکتب عقل، و مکتب امضاء می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که علامه طباطبایی و امام خمینی (ره)، با وجود تصریح به حجیت ذاتی در برخی کلماتشان، به طور کلی رویکردی امضایی به حجیت سیره عقلاء دارند و مواردی که تصریح به حجیت ذاتی شده به این معناست که در مواردی که قرائن قطعی بر حجیت و امضای شرعی سیره وجود دارد، دیگر نیازی به اثبات جداگانه حجیت نیست، زیرا امضای شارع از طریق آن قرائن، محرز شده است. مسلم است که در صورت پذیرش مکتب حجیت ذاتی یا مکتب عقل برای حجیت، نیازی به دلیل ندارد و ارائه دلیل بر حجیت، تحصیل حاصل است. اما مکتب امضاء برای صحت تمسک به سیره عقلاء، باید حجیت آن را اثبات کند. همچنین، کارکردهای سیره عقلائیه عامه و خاصه در تنقیح موضوع و ظهور ادله تبیین می شود و تطبیقات برای سیره عقلا در مبحث خیار مجلس و حیوان از کلمات امام خمینی استخراج می گردد. این مقاله اهمیت سیره عقلائیه را در فهم و استنباط احکام فقهی، به ویژه در معاملات، مورد تاکید قرار می دهد و بر لزوم بررسی سیره های نوظهور برای تعیین حجیت آن ها اشاره می کند.