تاملی نو بر نسب اربعه مشائی با رویکردی صدرایی

مقاله حاضر به بازاندیشی نسب اربعه مشائی با رویکردی صدرایی می پردازد و تلاش می کند با تکیه بر مبانی حکمت متعالیه، محدودیت های منطقی نظریه نسب اربعه را در تحلیل رابطه ی خالق و مخلوق آشکار سازد. در این راستا، ابتدا با شرح دقیق نسبت های تساوی، تباین، عموم و خصوص مطلق و من وجه، چارچوب مفهومی سنت مشائی بازخوانی شده و سپس با استناد به تفسیر خاص علامه مصباح یزدی از وحدت وجود، که بر تمایز هستی شناختی میان وجود مستقل (خداوند) و وجود رابط (ممکنات) تاکید دارد، ناتوانی نسبت های اربعه در تبیین این رابطه تبیین می شود. مقاله با استناد به اصل امتناع اجتماع نقیضین و امتناع کثرت در ذات واجب الوجود، نشان می دهد که هیچ یک از نسبت های چهارگانه نمی تواند به درستی نسبت خالق و مخلوق را پوشش دهد. در نتیجه، رابطه ای نوین تحت عنوان «تمایز احاطی» پیشنهاد می شود که از حیث منطقی، مغایرت را بدون مباینت و انفکاک وجودی تبیین می کند. این نوآوری، امکان توسعه ی منطق مفاهیم به ساحت های وجودی را فراهم ساخته و افق تازه ای برای گفت وگوی منطق و فلسفه اسلامی می گشاید.

کلیدواژه ها:

نسب اربعه ، تمایز احاطی ، وجود رابط ، حکمت متعالیه ، خالق و مخلوق ، منطق صدرایی