بازخوانی حکمی مولفه های نظام سلوک عرفانی خواجه طوسی با محوریت کتاب «اوصاف الاشراف»

بی تردید خواجه نصیرالدین طوسی از نوادر و نوابغ علمی جهان اسلام است. این شخصیت برجسته در زمینه علوم مختلفی نظیر فلسفه، کلام، منطق، ریاضیات و نجوم صاحب نظر بوده است و نظریات علمی وی در مواضع متعددی جنبه ابداعی و تاسیسی دارد. در میان آثار علمی خواجه نصیرالدین طوسی کتاب «اوصاف الاشراف» در زمینه عرفان و سیر و سلوک عملی از جایگاه خاصی برخوردار است؛ چه اینکه خواجه طوسی که بیشتر به عنوان دانشمندی کلامی – فلسفی شناخته می شود، در این کتاب در قامت عارفی مبرز ظاهر گشته و به نحوی نسبتا مفصل به تبیین مقامات و منازل سیر و سلوک در عرفان عملی می پردازد، به نحوی که می توان اثر او را در قالب یک نظام واره و الگوی عرفان عملی معرفی نمود. در این اثر خواجه به معرفی یک نظام سلوکی عرفانی با مولفه های مشخص نظیر «نیت و تفکر»، «صدق»، «انابت»، «محبت»، «مراقبت و محاسبه»، «اخلاص»، «توحید» و... می پردازد. هدف نوشتار پیش رو آن است که ضمن تبیین هریک از مولفه های فوق آنها را در سنجه حکمت و برهان نیز بسنجد تا جنبه عقلانی و استدلالی این مولفه ها آشکار گردد و مشخص گردد که بر خلاف برخی از دیدگاه ها میان دستورالعمل های سلوکی و عرفانی با آموزه های عقلی تباین وجود ندارد.

کلیدواژه ها:

خواجه نصیرالدین طوسی ، اوصاف الاشراف ، حکمت و برهان ، محاسبه و مراقبه ، اتحاد علم و عالم و معلوم