بازتحلیل جایگاه فقه ترتیب در روش اجتهادی امام خمینی

فقه ترتیب، به معنای تقدیم و تاخیر در سه چیز است: مراجعه به منابع شریعت (قرآن، سنت، عقل، اجماع)، پرداختن به ارکان پنج گانه (فقه موضوع، فقه نصوص، فقه اقوال، فقه تطبیق و فقه ترتیب)، پرداختن به فعالیت های درون مولفه ای ارکان پنج گانه. در عرصه اجتهاد شاید در نگاه نخست به نظر آید که فقه ترتیب از اهمیت چندانی در استنباط برخوردار نیست؛ اما باید گفت که عملیات استنباط، بدون توجه به فقه ترتیب در مواضع نیاز بدان در غالب موارد – به ویژه در مسائل پیچیده تر و دارای ابعاد بیشتر – تقریبا بی معنا بوده و باید آن را کوششی بی حاصل محسوب کرد. از مزایای پرداختن به فقه ترتیب، تسهیل اجتهاد، افزایش کیفیت اجتهاد و کاهش خطا در اجتهاد است. بر این اساس پژوهش حاضر به نحو مشخص با هدف تبیین و تحلیل فقه ترتیب و سازوکارهای آن در روش فقهی امام خمینی صورت گرفته است. پژوهش فرارو با روش تحلیلی و توصیفی مشخص کرده است که استنباط مطلوب نیازمند فقه ترتیب است و بر پایه ی یافته های این پژوهش فرآیند استنباط امام خمینی در مواجهه با فقه ترتیب دارای چهار سازوکار از قبیل: منظرها (انگاره، اندیشه، نظریه)، اطلاعات، تکنیک ها، سازمان دهی است و یک استنباط مطلوب نیز باید این سازوکارها را دارا باشد.

کلیدواژه ها:

اجتهاد ، روش استنباط ، امام خمینی ، فقه ترتیب