تحلیل تطبیقی دیدگاه ابن قیم درباره خلود عذاب با رویکرد قرآنی و فلسفی

مسئله خلود در عذاب از جمله موضوعات بنیادین در باب معاد و عدل الهی است که از دیرباز مورد توجه متکلمان مسلمان بوده است. ابن قیم جوزی، از متفکران برجسته اهل سنت، نظریه ای خاص درباره ناپایداری عذاب اخروی ارائه کرده و در آثار خود به ویژه حادی الارواح، شفاء العلیل و الصواعق المرسله، مجموعه ای از دلایل عقلی و نقلی را برای اثبات این دیدگاه مطرح ساخته است. او با استناد به اسماء و صفات الهی به ویژه سبقت رحمت بر غضب، و همچنین با تبیین هدفمندی عذاب در چارچوب حکمت و مصلحت، به انکار دوام عذاب گرایش پیدا می کند. در این مقاله، ضمن بررسی مبانی نظری ابن قیم، استدلال های وی در دو محور اصلی تحلیل شده و سپس با تکیه بر مبانی عقلی، نقلی، اصول فطرت شناسی، دیدگاه های رایج اهل سنت و شیعه امامیه، مورد نقد قرار می گیرد. در نهایت روشن می شود که ادله وی فاقد جامعیت بوده و با اطلاقات قرآنی، روایات متواتر و مبانی کلامی امامیه ناسازگار است؛ به ویژه آنکه نظریه وی در مواردی با اصول حاکم بر نظام اسمای الهی، نظریه تجسم اعمال، و ماهیت تجردی نفس ناسازگار می نماید.

کلیدواژه ها:

خلود ، عذاب ، ابن قیم ، فطرت ، صفات الهی ، تکوینی انگاری ، حکمت الهی ، تجسم اعمال