بررسی تحقق پذیری نشانه های آخرالزمان در حدیث ابن عباس در جهان معاصر: تحلیل جامعه شناختی-تمدن شناختی

این پژوهش به تحلیل تطبیقی و عمیق حدیث نبوی مشهور به روایت ابن عباس پیرامون نشانه های آخرالزمان با پدیده ها و ساختارهای بنیادین جهان معاصر می پردازد. این مقاله با اتخاذ یک روش شناسی میان رشته ای که ترکیبی از تحلیل محتوای کیفی متن حدیث، رویکرد جامعه شناسی تفسیری (وبر) و پدیدارشناسی، و چارچوب نظری تمدن شناسی (ابن خلدون) و نظریه انتقادی (مکتب فرانکفورت، بودریار، تیلور) است، به واکاوی این مسئله می پردازد که آیا می توان بحران های چندبعدی مدرنیته متاخر را به عنوان مصادیق عینی و سیستماتیک آسیب شناسی تمدنی مندرج در این روایت نبوی تفسیر کرد. نشانه های مذکور در محورهای کلان معرفتی-اعتقادی، اخلاقی-روانشناختی، اجتماعی-خانوادگی، و سیاسی-اقتصادی دسته بندی شده و با استناد به داده های آماری جهانی، تحلیل های جامعه شناختی و نظریه های فلسفی، میزان تحقق ساختاری آن ها ارزیابی می گردد. یافته ها حاکی از انطباق شگفت انگیز و ساختاری بسیاری از این نشانه ها با بحران های بنیادین مدرنیته، از جمله سکولاریزاسیون در عصر پسا-سکولار، هژمونی فرهنگ مصرف گرایی لگام گسیخته، کالایی شدن وجود انسان، فروپاشی نهاد خانواده در مدرنیته سیال، فساد ساختاری در نظام های بوروکراتیک، و بحران مرجعیت معرفتی در جامعه شبکه ای است. این مقاله با بسط مفهوم «آخرالزمان به مثابه یک وضعیت تمدنی» (Civilizational Condition) نتیجه می گیرد که این حدیث، فراتر از یک پیش گویی صرف، یک «ابژه شناختی» (Epistemic Object) و یک «پارادایم تفسیری» برای نقد ریشه ای مدرنیته و پیامدهای آن است و به عنوان یک هشدار تربیتی، به خودآگاهی تمدنی و بازسازی هویت جوامع اسلامی در جهان معاصر فرا می خواند.

کلیدواژه ها:

آخرالزمان (Eschatology) ، حدیث ابن عباس ، جامعه شناسی دین ، تحلیل تمدنی ، مدرنیته متاخر ، نظریه انتقادی ، سکولاریزاسیون ، فرهنگ مصرف گرایی ، بحران معنا ، پساتجدد ، هرمنوتیک حدیث