بازپژوهی تطبیقی زمینه های سنجش منبع محور اعتبار حدیث در امامیه و اهل تسنن

اعتبارسنجی حدیث از سده اول هجری در جهان اسلام، فراز و نشیب های گوناگونی طی نموده، ولی با این وجود، امروزه تصور می شود مولفه ای که عالمان مسلمان در طی این سده ها برای سنجش اعتبار احادیث مورد استفاده قرار داده اند، بیشتر نظر به رجال سند و بررسی احوال راویان بوده است، در حالی که داده های تاریخی، انحصار این روش را نمی پذیرند. رسالت این مقاله یافتن زمینه های تاریخی اعتبارسنجی «منبع محور»، در حدیث امامیه و اهل سنت و همچنین ارائه یک صورت بندی برای روش به کارگرفته شده توسط محدثین متقدم می باشد. در این راستا در گام اول به مکتوب بودن انتقال احادیث نزد محدثین متقدم می پردازیم و با بررسی جدیدترین دیدگاه های دانشمندان مسلمان و خاورشناسان سهم انتقال مکتوب در تاریخ حدیث فریقین را بررسی می کنیم. در گام دوم در راستای تحلیل یافته های تاریخی گام نخست، اعتبارسنجی منبع محور را در سه مرحله «نقد بیرونی»، «حجیت سنجی کتاب» و «نقد درونی» صورت بندی می کنیم و با بررسی شواهد تاریخی، نشان می دهیم هر سه مرحله از اعتبارسنجی منبع محور در میان محدثان متقدم امامی، به ویژه در سده های سوم تا پنجم هجری وجود داشته است، اما در میان محدثان اهل سنت، تنها «نقد بیرونی» و «نقد درونی» مورد استفاده قرار گرفته و اعتبارسنجی منبع محور را نزد آنان با نقص مواجه نموده است.

کلیدواژه ها:

کتابت حدیث ، تحلیل فهرستی ، اعتبارسنجی منبع محور ، نقد درونی ، نقد بیرونی ، حجیت سنجی کتاب ، تاریخ تدوین حدیث