آینده پژوهی شایستگی های دیجیتال مورد نیاز کارکنان گمرک جمهوری اسلامی ایران در عصر هوش مصنوعی

در دهه های اخیر، پیشرفت های شتابان در حوزه هوش مصنوعی و تحول فناوری های دیجیتال، تغییرات بنیادینی در ساختار و فرآیندهای سازمانی، به ویژه در گمرکات جمهوری اسلامی ایران، ایجاد کرده است. مسئله اصلی پژوهش حاضر، عدم انطباق شایستگی های دیجیتال کارکنان با الزامات سامانه های گمرکی هوشمند و لزوم بازتعریف این شایستگی ها است. هدف اصلی این مطالعه، آینده پژوهی شایستگی های دیجیتال مورد نیاز کارکنان گمرک برای دهه آتی است تا به پر کردن خلا دانشی در حوزه سیاست گذاری منابع انسانی گمرک کمک کند. روش تحقیق از نوع اسنادی و با رویکرد کتاب سنجی بود. جستجوی جامع در پایگاه داده اسکوپوس با ترکیب کلیدواژه های ("شایستگی های دیجیتال" و "هوش مصنوعی") و غربالگری چندمرحله ای انجام شد و در نهایت ۵۶ مقاله انگلیسی با دسترسی آزاد برای تحلیل عمیق انتخاب گردید. داده ها با استفاده از نرم افزار وس ویوور برای تحلیل هم رخدادی و خوشه بندی مفاهیم تجزیه و تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که موضوع پژوهش کاملا نوظهور بوده و انتشار مطالعات از سال ۲۰۲۳ رشد تصاعدی تا سال ۲۰۲۵ داشته است. تحلیل خوشه ها شش حوزه کلیدی را شناسایی کرد که مهم ترین آنها شامل «تحول دیجیتال، نوآوری باز و هوش مصنوعی» (خوشه ۴) و «سواد هوش مصنوعی و مهارت های دیجیتال در آموزش» (خوشه ۲) می باشند. نتیجه گیری حاکی از آن است که شایستگی های دیجیتال مورد نیاز کارکنان گمرک باید فراتر از مهارت های فنی ابتدایی بوده و در راستای سواد هوش مصنوعی و قابلیت های تحلیلی برای مدیریت سامانه های هوشمند تعریف شوند. این امر نه تنها یک الزام فنی، بلکه یک ضرورت استراتژیک برای افزایش کارایی، مبارزه با قاچاق و تحقق دولت هوشمند در کشور است و نیازمند طراحی مدل های آموزشی مستمر و هدفمند می باشد.

کلیدواژه ها:

شایستگی دیجیتال ، هوش مصنوعی ، گمرک ، وس ویوور