شناسایی علل ماندگاری محمولات کانتینری در گمرک بنادر ایران و راهکارهای بهبود آن

ماندگاری طولانی مدت کانتینرها در اماکن گمرکی و بندری ایران، یک چالش چندوجهی و ساختاری است که هزینه های هنگفتی بر اقتصاد کشور و فعالان تجاری تحمیل می کند. این مقاله با رویکردی ترکیبی، به تحلیل ریشه های این معضل می پردازد. در بخش کمی، با بررسی داده های آماری شاخص کارایی لجستیک (LPI) و میانگین زمان ترخیص (TTR) و مقایسه آن با کشورهای رقیب منطقه ای، شکاف عمیق عملکردی ایران آشکار می شود. در بخش کیفی، با تحلیل فرآیندها و مصاحبه با کارشناسان، عوامل کلیدی تاخیر شناسایی شده اند که شامل بروکراسی پیچیده و ناهماهنگی بین نهادی، چالش های مربوط به تخصیص ارز و سیاست های بانکی، محدودیت های ناشی از تحریم های بین المللی، و ضعف در زیرساخت های دیجیتال و مدل های ارزیابی ریسک است. نتایج نشان می دهد که ترکیبی از این عوامل، زمان ترخیص را به طور غیرقابل قبولی افزایش داده و هزینه های مستقیم (دموراژ) و غیرمستقیم (هزینه فرصت سرمایه) را به شدت بالا برده است. در نهایت، راهکارهای سیاستی و فناورانه، از جمله پیاده سازی مدل ترخیص مبتنی بر سطح اعتماد (Trust-Based Model)، به کارگیری بلاک چین برای اصالت سنجی اسناد و استفاده از هوش مصنوعی در مدیریت ریسک، به عنوان راهبردی برای تحول در فرآیند ترخیص و بهبود رقابت پذیری تجارت خارجی ایران ارائه می گردد.

کلیدواژه ها:

بلاک چین ، تخصیص ارز ، تحریم های بین المللی ، زمان ترخیص (TTR) ، شاخص کارایی لجستیک (LPI) ، گمرک ، ماندگاری کانتینر