بررسی سبک‎شناسی لایه‎ای اشعار سلمان هراتی

سبک هر شاعری آیینه تمام نمای ذهن و زبان اوست، به طوری که از طریق بررسی و تحلیل مختصات و تمایزات زبانی و فکری هر شاعری، می توان جایگاه فکر، زبان و بیان خاص او را در مقایسه با شاعران و سبک های مختلف دیگر مکشوف گردانید. بر این اساس، مقاله حاضر قصد دارد با بررسی و تحلیل لایه های نهان و آشکار زبان و بیان سلمان هراتی، از شاعران ادب پایداری و انقلابی شعر حاضر، تمایزات خاص سبکی او را از نظر آوایی، واژگانی، نحوی، بلاغی و ایدئولوژیک (فکری) تبیین نماید تا جایگاه او را در حیطه آفرینش سبک خاصی در ادب پایداری و یا سهم او را در تکمیل سبک های ادبی موجود در این عرصه، نشان دهد. یافته های تحقیق حاکی از آن است که اشعار هراتی در بعد آوایی و واژگانی شامل هنرهایی چون واج آرایی، تناسب، تکرار، کاربرد واژگان عینی، ذهنی و نشان دار و ترکیب و تلفیق آنهاست که همگی در تقویت غنای موسیقایی شعر و بالا بردن تاثیر سخن وایجاد سهولت در جایگیری و انتقال اندیشه اشعار او نقش بسزایی دارند. ازنظر نحوی، هراتی با توسل به کیفیت همنشینی واژگان در جمله و چینش و انتخاب واژگان و ایجاد روابط همپایگی و وابستگی بین جملات ،اقدام به تبیین کیفیات روحی وذهنی خود در قالب اندیشه برجسته نموده است. هراتی با استفاده از کاربرد جملات بلند و کوتاه، آنهم به تناسب فضای حاکم بر شعر، باعث ایجاد آهنگ و سبکی آرام و قابل تامل و زمانی هم تند و با شتاب، موجب جلب نظر و تفکر و تامل خواننده می گردد. در بعد بلاغی هم، او با استعانت از شگردهای مختلف بلاغی از قبیل استعاره، تشبیه، تشخیص، حس آمیزی آنهم با سبکی اندیشه مدار که بیشتر به منظور برجسته سازی و انتقال اندیشه حاکم بر شعر، مورد استفاده قرار می گیرند، اقدام به پردازش ادبیات شعرش می کند که خود از مهم ترین عوامل سبک ساز در شعر اوست، و در بعد ایدئولوژیک هم، همانطوری که در مباحث قبلی هم به اندیشه مداری شعر سلمان اشاره کردیم، او تحت تاثیر تمام سطوح سبکی مذکور، اعتقاد و اندیشه درونی خود را با مهارت خاصی در تاروپود کلام خود می تند و ارتباطی استوار میان روساخت شعر و ژرف ساخت آن ایجاد می کند. به گونه ای که با بررسی و تحلیل واژگان، آواها و همه عناصر شعری می توان به سهولت به ایدئولوژی و اندیشه او و یا از طریق تفکر و تعقل در اندیشه شعری و اعتقاد درونی و مقدر در شعر او، به سادگی به کلمات و جملات و ارتباط نحوی و بلاغی آنها دست یافت.

کلیدواژه ها:

سلمان هراتی