شرایط تحقق بطلان جزئی عقد در حقوق عراق و ایران

بطلان جزئی قرارداد به عنوان یکی از نهادهای مهم در حقوق قراردادها، در پی حفظ حداکثری آثار حقوقی توافق ها و جلوگیری از بطلان کامل قرارداد، به ویژه در نظام های حقوقی مبتنی بر فقه اسلامی، اهمیت یافته است. این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی و با رویکرد تطبیقی، شرایط تحقق بطلان جزئی عقد را در حقوق ایران و عراق مورد بررسی قرار می دهد. مسئله اساسی پژوهش این است که چه شرایطی باید محقق شود تا بتوان بطلان را محدود به بخش معیوب دانست و بخش صحیح را حفظ کرد. یافته های پژوهش نشان می دهد که تحقق بطلان جزئی مستلزم دو شرط اصلی است: نخست، قابلیت تجزیه قرارداد از حیث مادی و حقوقی؛ و دوم، غیرذاتی بودن بخش باطل برای اراده متعاقدین. مطالعه تطبیقی نشان می دهد که هر دو نظام حقوقی اصل را بر امکان تجزیه و حفظ بخش صحیح قرار داده اند، اما در مبانی نظری و ضوابط عملی تفاوت هایی وجود دارد. حقوق ایران بر اساس قواعد فقهی همچون قاعده انحلال عقد واحد و اصل صحت، تجزیه پذیری را پذیرفته است. حقوق عراق نیز با تاکید بیشتر بر ماهیت مادی موضوع قرارداد، به بطلان جزئی پرداخته است. اما تفاوت اصلی در این است که حقوق ایران به شروط قراردادی و نقش اراده طرفین توجه بیشتری دارد، درحالی که حقوق عراق بیشتر بر قابلیت تقسیم موضوعی تاکید می کند. نتیجه پژوهش بیانگر آن است که برای ارتقای امنیت حقوقی و استقرار معاملات، ضروری است که در هر دو نظام حقوقی به صورت صریح تر و نظام مندتر ضوابطی برای تشخیص شرایط بطلان جزئی تدوین گردد.

کلیدواژه ها:

بطلان جزئی ، تجزیه قرارداد ، حقوق ایران ، حقوق عراق ، شرط باطل