مستندنگاری معماری و تحلیل آسیب های کلیسای مارگابریل، نمونه ای از کلیساهای شرق آشوری در شمال غرب ایران

کلیسای مارگابریل در روستای اردوشاهی از توابع شهرستان ارومیه یکی از نمونه های شاخص و در عین حال کمتر شناخته شده ی معماری مذهبی شرق آشوری در شمال غرب ایران است. این بنا با قدمتی متعلق به اواخر دوره صفوی و اوایل قاجار در قالب تالاری سه ناوی با محور شرقی غربی شکل گرفته و در اجزای اصلی خود شامل ناو میانی، ناوهای جانبی، محراب الحاقی و تزئینات آجری و گچی تداوم سنت های معماری مذهبی منطقه را بازتاب می دهد. با وجود ثبت کلیسا در فهرست آثار ملی ایران به شماره ۱۴۹۷۷ تاکنون پژوهش های اندکی به معرفی و تحلیل آن پرداخته اند. این پژوهش با هدف مستندنگاری وضع موجود و تحلیل آسیب های کالبدی کلیسا در سال ۱۳۹۸ انجام گرفت. روش کار بر پایه ی مشاهدات میدانی، ثبت تصویری، گردآوری نقشه ها و بررسی منابع آرشیوی داخلی بوده است. نتایج نشان داد که کیفیت نامناسب مصالح سنتی به کار رفته شامل آجرهای ناهمگون، ملات های گلی و خشت در کنار عوامل محیطی چون رطوبت صعودی و نزولی، چرخه های یخ زدگی و ذوب و رشد گیاهان مهاجم موجب بروز ترک ها، شکم دادگی جداره ها، تخریب بخشی از گنبد محراب و فرسایش پوشش های طاقی و سقف های مسطح شده است. همچنین رهاشدگی طولانی مدت، بنه حفاری های غیرمجاز و وندالیسم انسانی در نابودی تزئینات داخلی و اندودهای گچی نقش عمده ای ایفا کرده اند. اهمیت اصلی این تحقیق در آن است که با ارائه مستندنگاری دقیق وضعیت بنا در آستانه ی مرمت های اخیر به طور کامل ثبت شده و تصویری معتبر از شرایط کالبدی آن فراهم آمده است. این مستندات نه تنها مرجعی برای شناخت معماری مذهبی آشوری در منطقه است بلکه می تواند مبنایی برای مقایسه های تطبیقی و برنامه ریزی های حفاظتی آینده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

کلیسا ، مارگابریل ، روستای اردوشاهی ، کلیسای شرق آشوری ، مستندنگاری معماری ، آسیب شناسی بنا