بررسی شکل گیری محله های سنتی دوره قاجار نمونه مورد مطالعه خانه های سنتی در محله فیض آباد کرمانشاه

مسکن ایرانی پیش از تحولات معاصر در تطابق کامل با سبک زندگی وقت و سرشت انسان های زمان خود بود. مشخصه های کالبدی مسکن ایرانی همچون حیاط مرکزی، فضاهای چند عملکردی و انعطاف پذیر، وجود طیف متنوعی از فضاهای باز، نیمه باز و بسته، حضور همزمان فضاهای عمومی و خصوصی و مواردی از این دست ضامن کیفیتی بالا برای فضای سکونت بودند. در دوران معاصر تقریبا تمام این مشخصه ها به یکباره کنار گذاشته می شود. خانه های دوره قاجار کرمانشاه نمونه های ارزشمند از معماری ایران هستند که با وجود الگوهای متنوع و خاص، پژوهش جامعی در خصوص آنها انجام نشده است. روش تحقیق در این مقاله تفسیری تاریخی است و اطلاعات عمدتا برپایه مطالعات میدانی و در حین برداشت و مستندسازی جمع آوری شده اند. در این راستا تمام خانه های تاریخی موجود در محلات که امکان تهیه نقشه معماری آنها میسر بوده برداشت شده و تجزیه و تحلیل نمونه ها برپایه مهم ترین فضاها و ترکیب آنها در جهت شکل گیری اندام های اصلی خانه صورت گرفته است. جهت دستیابی به این هدف و با توجه به تخریب اکثر خانه های تاریخی در کرمانشاه و عدم ثبت و برداشت تمام نمونه ها تعداد ۱۰ نمونه سالم و پابرجا مورد بررسی قرار گرفتند و در این راستا از مطالعات کتابخانه ای و اسناد تاریخی و نیز مطالعات میدانی استفاده شده است. نتایج تحقیق گویای این است که بسیاری از ویژگی های خانه های قاجاری به نحوی با متغیرهای فرهنگی، اعتقادی، اقتصادی و اجتماعی و غیره هماهنگ بوده اند و علی رغم وجود مفاهیم مشترک در شکل گیری الگوهای کالبدی خانه های این دوره از قبیل اقلیم، اقتصاد و سیاست و غیره شاهد تمایزات کالبدی آشکار در بین خانه ها هستیم که با توجه به تحلیل های کالبدی صورت گرفته طبقه اجتماعی ساکنین خانه ها نقش بسیار مهم در گونه بندی کالبدی خانه ها ایفا کرده است. از این رو هدف این پژوهش جستجوی چهارچوب نظری برای شناخت فنوتایپ و جنوتایپ های فضاهای مسکونی معاصر و مطابقت آنها با فنوتایپ و جنوتایپ های فضاهای مسکونی معماری سنتی می باشد تا بتوان با الگوگیری از جنوتایپ معماری سنتی ایران جنوتایپ معماری معاصر را ترمیم نمود.

کلیدواژه ها:

فنوتایپ ، جنوتایپ ، خانه های دوره قاجار ، کرمانشاه