بررسی حقوقی تعارض میان ضرورت های توسعه عمرانی و الزام های حفاظت از منابع طبیعی با رویکرد حل تعارض منافع در حقوق محیط زیست

تعارض میان ضرورت های توسعه عمرانی و الزام های حفاظت از منابع طبیعی یکی از مهم ترین چالش های حقوق محیط زیست در ایران و جهان است. افزایش جمعیت، توسعه زیرساخت های شهری و صنعتی و فشارهای اقتصادی نیاز به گسترش فعالیت های عمرانی را اجتناب ناپذیر کرده است، در حالی که منابع طبیعی، تنوع زیستی و اکوسیستم ها همچنان نیازمند حفاظت جدی و پایدار هستند. هدف این پژوهش بررسی حقوقی این تعارض و ارائه راهکارهای موثر برای حل آن با رویکرد مدیریت تعارض منافع در حقوق محیط زیست است. روش تحقیق تحلیلی-حقوقی و مبتنی بر بررسی اسناد، قوانین، آیین نامه ها، مقررات ملی و نمونه های عملی موجود در ایران بوده است. داده ها از طریق مطالعه تطبیقی قوانین توسعه عمرانی و حفاظت محیط زیست و شناسایی مصادیق تعارض در پروژه های عمرانی و صنعتی جمع آوری و تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد که پراکندگی قوانین، نبود هماهنگی میان نهادهای توسعه و محیط زیست، ضعف سازوکارهای نظارتی و اجرایی و کمبود ابزارهای پیشگیرانه موجب شده است که تعارض میان توسعه و حفاظت منابع طبیعی به شکل سیستماتیک مدیریت نشود. علاوه بر این، اولویت غالب با اهداف اقتصادی و توسعه ای است و ملاحظات زیست محیطی در بسیاری از پروژه ها سطحی و تشریفاتی رعایت می شوند. نتایج تحلیل ها نشان می دهد که برای کاهش تعارض و تحقق توسعه پایدار لازم است قوانین با رویکرد تلفیقی اصلاح و هماهنگ شوند، سازوکارهای ارزیابی اثرات زیست محیطی و آمایش سرزمین تقویت شوند، نهادهای میانجیگری و کمیته های هماهنگی ایجاد شوند و ابزارهای حقوقی نوین برای حل تعارض منافع به کار گرفته شوند. همچنین آموزش، فرهنگ سازی و مشارکت مردمی در نظارت بر اجرای پروژه ها می تواند اثرگذاری قوانین و مقررات را افزایش دهد. در مجموع این پژوهش بر ضرورت اتخاذ رویکرد جامع، تلفیقی و مبتنی بر مدیریت تعارض برای تضمین توازن میان توسعه عمرانی و حفاظت منابع طبیعی تاکید دارد و نشان می دهد که تحقق توسعه پایدار بدون توجه جدی به حفاظت محیط زیست ممکن نخواهد بود.

کلیدواژه ها:

توسعه پایدار ، محیط زیست ، منابع طبیعی ، تعارض حقوقی ، مدیریت منافع