بازخوانی و گونه بندی رویکردهای بازآفرینی بافتهای ناکارآمد شهری ایران

در ایران پرداختن به بازآفرینی بافتهای ناکارآمد شهری بسیار دیر و از بهار سال ۱۳۸۷ با قانون ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن آغاز گردید؛ با وجود این دیرکرد امروزه به روشنی ناکامیابی این برنامه ها به چشم می خورد و اندیشمندان نیز برخی از چرایی های آن را آشکار کرده اند. یکی از چرایی ها که به آن پرداخته نشده در دسترس نبودن گونه بندی رویکردهای بازآفرینی بافتهای ناکارآمد شهری است که در بسیاری از بافت ها تاثیر نادرست گزینی آنها خودنمایی می کند و در این پژوهش به آن پرداخته شده است. دستمایه این پژوهش داده ها و یافته های ۶۵ مقاله علمی- پژوهشی چاپ شده بین سال های ۱۳۸۹ تا ۱۴۰۴ کشور و گفتگوهای نیمه ساختار یافته با ۱۰ کنشگر بازآفرینی بین سال های ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴ است. پژوهش دارای دیدمان اکتشافی با هدف کاربردی است. برای رسیدن به هدف پژوهش، یافته ها در سه مقوله بازیگران فرایندهای «بازآفرینی»، شناخت بافت های ناکارآمد و رویکردهای بازآفرینی چیدمان و گزارش شد که برآیند فرآیند کدگذاری، بازمحوری و گزینشی آمارهای به دست آمده در فرآیند پژوهش به کمک روش پژوهش «نظریه داده بنیاد کلاسیک» است. در فرایند پژوهش گونه و نقش بازیگران کلیدی روشن شد و بافت های ناکارآمد شهری در نه گونه بافت های مسکونی فرسوده، زمین های رها شده ی صنعتی، بافت های تجاری فرسوده، زمین های نظامی و پادگان های برچیده شده، هسته کنونی شهر، بافت های میانی شهر، بافت های روستایی شهر، بافت های حاشیه نشین و بافت های تاریخی دسته بندی شدند. یافته ها نشان داد که رویکردهای بازآفرینی برای کاربست و کاربرد آن در برنامه ریزی شهری به منظور بازآفرینی بافت های ناکارآمد شهری با توجه به نوع نگرش کلی در سه مقوله «مرمت» (نگرش سازنده با رویکردهای بازسازی، نوسازی و بازتوسعه)، «حفاظت» (نگرش موزه ای با رویکردهای بهسازی و باززنده سازی و نوزایی شهری) و «سازنده» و «ارگانیستی» با رویکردهای اعیانی سازی، اصالت بخشی، بازآفرینی با پسوندهایی چون اقتصادی، اجتماعی، اشتغال و بازآفرینی پایدار جای دارند. همچنین نشان داده شد که گزینش رویکرد بازآفرینی به نوع بافت ناکارآمد و شیوه برنامه ریزی شهری بستگی دارد.

کلیدواژه ها:

بازآفرینی ، رویکردهای بازآفرینی شهری ، بافت فرسوده ، معماری شهرسازی ، برنامه ریزی شهری