مطالعه نمادشناسانه گیاهان مقدس در تمدن های اشکانی و ساسانی

در ادیان و آیین های مختلف گیاهان جایگاه ویژه ای دارند و تعدادی از آنها جایگاه اسطوره ای یافته که در برگیرنده باورهای مذهبی انسان ها بوده و در سبک زندگی و هنر هر دوره بازتاب یافته اند. این نمادها میراث دوران کهن تر از خود بوده و طی قرون و اعصار به یکدیگر پیوند یافته و در وجوه مختلفی از هنر هر دوره را به اشتراک می گذارند. هدف این پژوهش شناسایی و مطالعه نمادهای گیاهی است که به صورت های مختلف هنر اشکانی و ساسانی نمود پیدا کرده اند. پرسش های اساسی تحقیق حاضر عبارت است از: مهم ترین نمادهای گیاهی اساطیری در هر دوره کدامند؟ آیا می توان از این نمادها به باورها و عقاید مردم با موضوعیت اساطیر گیاهی در هر دوره پی برد؟ مهم ترین رسالت این اساطیر از منظر تحلیلی چیست؟ چرا پژوهش در ادیان و مذاهب بهترین راه برای درک نمادپردازی است؟ از آنجا که گیاهان مقدس در تمدن های همزمان دیگری همچون میان رودان، یونان، مصر ... مشاهده شده است و با توجه به اینکه ایران در دوره های مختلف تعاملات فرهنگی، سیاسی و هنری با تمدن های همجوار عصر خود داشته است لازم است که به اصل و منشاء آنها رجوع شود. روش تحقیق به صورت توصیفی-تحلیلی و شیوه جمع آوری اطلاعات کتابخانه ای است که به شناسایی، بازخوانی و تفسیر نگاره های گیاهی و شناسایی جایگاه آنها در باورهای مذهبی و اساطیری دوره اشکانی و ساسانی پرداخته است. نتایج پژوهش نشان می دهد نگاره های گیاهی مورد استفاده در هر دوره ورای جنبه های تزئینی، کاربردی، نمادین و اعتقادی داشته و به عبارت دیگر ریشه در باورهای مذهبی هر دوره دارد. همان طور که موتیف ها و نگاره ها در دوره اشکانی مرتبط با ادیان زرتشتی، مهرپرستی و آناهیتا است و به نوعی به صورت تثلیت ایزدان مشاهده می شود. در دوره ساسانی هم به صورت نمادهای شگون و برکت، خیرخواهی، یاوری، جاودانگی و دوام قدرت بوده اند که ریشه در مذاهب و اعتقادات دارند.

کلیدواژه ها:

درخت زندگی ، نمادهای گیاهی ، نیلوفر آبی ، زیتون ، برسم