بازنمود نیروهای خیر و شر در نگاره نبرد رستم و ارژنگ دیو از شاهنامه - طهماسبی بر پایه روش آیکونوگرافی

داستان ارژنگ دیو مرحله ششم از هفت خان رستم است که در منطقه مازندران بین رستم و ارژنگ دیو رخ می دهد. رستم برای رهانیدن کیکاووس و یارانش از بند شاه مازندران و دیو سپید، قبل از آنکه به جنگ دیو سپید رود، ناگزیر است ارژنگ دیو را از پای درآورد. این رویداد در تصویر نگاره ای تحت عنوان «کشتن رستم ارژنگ دیو» از شاهنامه طهماسبی به تصویر درآمده است. از آنجا که اغلب حوادث شاهنامه پیرو باورهای ایرانیان باستان، حول محور خیر و شر می چرخد، مقاله حاضر در پی آن است تا چگونگی حضور این نیروها را با استناد بر هویت رستم و ارژنگ دیو در تصویر نگاره مزبور آشکار سازد. در این راستا سوال هایی که مطرح می شوند عبارتند از: ۱. چگونه نیروهای خیر و شر در شخصیت های اساطیری تصویر نگاره «کشتن رستم ارژنگ دیو» از شاهنامه طهماسبی بازنمود یافته اند؟ و ۲. چه ارتباط معناداری بین بخش ادبی و نقش مایه های این تصویر نگاره وجود دارد؟ این پژوهش از نوع بنیادی - نظری است که به شیوه توصیفی - تحلیلی و ابزار کتابخانه ای با روش آیکونوگرافی صورت پذیرفته است. یافته های این جستار نشان می دهد رستم بازنمودی از حضور نیروی خیر در مقابل نیروهای شر و اهریمنی ارژنگ دیو و ۷ دیو دیگر در تصویر مزبور است. قدرت و ثروت دیوان، با تلفیقی از وجوه حیوانی و انسانی و نمایش زیورآلات جلوه نمایی می کند. طبیعت رنگین و فرح بخش تصویر نیز ثروت طبیعی منطقه داستان را به رخ می کشد و مشخص می کند که نقش مایه ها در به تصویر کشیدن غلبه خیر بر شر نسبت به ادوار پیشین از غنا و توسعه بصری بیشتری برخوردارند.

کلیدواژه ها:

رستم ، ارژنگ دیو ، خیر و شر ، کیکاوس ، آیکونوگرافی