بررسی تطبیقی گونه شناسی کالبدی مدرسه چهارباغ اصفهان و مدرسه خان شیراز با رویکرد بررسی هندسه

پژوهش حاضر به بررسی تطبیقی گونه شناسی کالبدی مدرسه چهارباغ اصفهان و مدرسه خان شیراز با رویکرد تحلیل هندسه می پردازد. هدف اصلی، مطالعه تحلیل نظم هندسی، تناسبات فضایی و روابط کالبدی این دو مدرسه صفوی و شناسایی شباهت ها و تفاوت های آنها در چارچوب معماری ایرانی اسلامی است. داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای شامل مقالات، کتب و اسناد تاریخی و مطالعات میدانی شامل برداشت پلان ها، مقاطع و نماهای مدارس گردآوری شده است. تحلیل هندسی بر اساس شاخص هایی مانند محورها، تقارن، تناسبات و الگوهای هندسی انجام گرفت و تمرکز ویژه بر فضاهای عمومی شامل حیاط و ایوان ها و فضاهای خصوصی همچون حجره ها بود. یافته ها نشان می دهد مدرسه چهارباغ از نظم هندسی محوری، شبکه ای و تناسبات دقیق مربع و مستطیل طلایی برخوردار است که انسجام کالبدی و خوانایی فضایی برجسته ای ایجاد می کند. در مقابل، مدرسه خان شیراز با حفظ منطق هندسی انعطاف پذیری بیشتری در سازمان فضایی دارد و تناسبات اجزای آن با شرایط اقلیمی و نیازهای عملکردی تطبیق یافته است که نوعی هندسه پویا و تطبیق پذیر را نمایان می سازد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که هندسه در این مدارس فراتر از شکل دهی صرف به عنوان زبان مشترک فرهنگی و زیباشناختی عمل می کند و هماهنگی میان زیبایی، عملکرد و معنا را به طور همزمان فراهم می آورد. این مطالعه با ارائه تحلیل تطبیقی هندسی نه تنها فهم دقیق تری از منطق شکل گیری معماری آموزشی دوره صفوی فراهم می آورد بلکه می تواند در بازخوانی الگوهای طراحی فضاهای آموزشی معاصر نیز موثر واقع شود.

کلیدواژه ها:

مدرسه چهارباغ ، مدرسه خان ، شیراز ، بررسی هندسه ، دوره صفوی ، معماری اسلامی