مطالعه تحلیلی معماری روایی و هویت فضایی در خانه اتحادیه پس از بازسازی و تغییر کاربری

این مقاله مستخرج از مباحث نظری درس روش تحقیق در معماری مقطع کارشناسی ارشد دانشجو می باشد. خانه های تاریخی تهران در دهه های اخیر با موجی از بازسازی و تغییر کاربری مواجه شده اند؛ روندی که از یک سو به تداوم حیات بنا کمک می کند و از سوی دیگر می تواند کیفیت تجربه، فضایی، خوانایی و معنا را در ساختار خانه تاریخی دگرگون کند. در این میان توجه به هویت فضایی و معماری روایی یعنی نحوه ای که فضا از طریق توالی، مکث، دید و حرکت روایت می شود برای فهم پیامدهای مداخله معاصر اهمیت ویژه ای دارد. مرور مطالعات مرتبط نشان می دهد که بخش عمده پژوهش های انجام شده درباره خانه های تاریخی تهران بیشتر بر مستندسازی، کالبدی، معرفی ارزش ها یا جنبه های فنی مرمت تمرکز داشته اند و کمتر به تحلیل تجربه محور، فضا، روایت حرکتی و تداوم یا گسست هویت مکانی پس از تغییر کاربری پرداخته اند. نتیجه این کم توجهی آن است که در برخی پروژه ها پیامدهای ادراکی و معنایی تغییرات فضایی به طور دقیق دیده و ارزیابی نمی شود. این مقاله با تمرکز بر خانه اتحادیه، تهران پس از بازسازی و تبدیل آن به موزه مشاهیر به تحلیل رابطه میان مداخله معاصر، روایت فضایی و هویت فضایی بنا می پردازد. این پژوهش با رویکردی کیفی-تحلیلی و بر پایه خوانش فضایی انجام شده و بر مولفه هایی مانند توالی، فضایی فضاهای واسط در مقیاس خرد و مجموعه سلسله مراتب دسترسی، مرزبندی حریم و نقش حیاط مرکزی تکیه دارد. نتایج نشان می دهد که منطق کلی درون گرایی و ساختار شبکه ای دسترسی در بنا تا حدی تداوم یافته و برخی مداخلات به ویژه در سازماندهی فضاهای واسط و خواناتر شدن مسیرها به تقویت پیوستگی روایت فضایی کمک کرده اند. در عین حال تغییر کاربری موزه ای و برخی مداخلات معاصر در فضای داخلی و نحوه چیدمان، نمایشگاهی در مواردی موجب ناهماهنگی میان لایه های تاریخی و معاصر و اختلال در پیوستگی تجربه حرکتی شده است. بر این اساس پژوهش بر ضرورت توجه همزمان به کالبد، معنا و تجربه کاربر در بازسازی خانه های تاریخی تاکید می کند و نشان می دهد هویت فضایی و معماری روایی بنا بیش از هر چیز در کیفیت سازمان فضایی و مواجهه کاربر با فضا تثبیت یا دچار گسست می شود.

کلیدواژه ها:

تغییرات فضایی ، معماری روایی ، هویت فضایی ، تحول پلان خانه اتحادیه