بررسی اضافه هزینه در پروژه های عمرانی مبتنی بر مرور نظام مند پژوهش ها

اضافه هزینه یکی از چالش های پایدار پروژه های عمرانی در سطح جهانی محسوب می شود که پیامدهای قابل توجهی بر عملکرد مالی، زمان اجرا و میزان رضایت ذی نفعان دارد. نتایج پژوهش های انجام شده در حوزه پروژه های زیرساختی نشان می دهد که بخش عمده ای از پروژه های عمرانی بزرگ با انحراف هزینه مواجه می شوند و این پدیده محدود به منطقه جغرافیایی یا نوع خاصی از پروژه نیست. همچنین یافته ها بیانگر آن است که افزایش مدت اجرای پروژه احتمال وقوع و شدت اضافه هزینه را به طور معناداری افزایش می دهد. این مقاله با رویکرد مروری تحلیلی و بر اساس بررسی ۶۰ مقاله خارجی و ۱۵ مقاله داخلی منتشر شده در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ تدوین شده است. نتایج مرور نظام مند پژوهش ها نشان می دهد که عوامل ایجاد کننده اضافه هزینه را می توان در شش دسته اصلی شامل عوامل مدیریتی، اقتصادی، فنی طراحی، قراردادی، محیطی و فناورانه طبقه بندی کرد. همچنین نتایج مطالعات مرتبط با فناوری های نوین حاکی از آن است که بهره گیری از مدل سازی اطلاعات ساختمان و روش های مبتنی بر هوش مصنوعی نقش موثری در بهبود دقت برآورد هزینه و کنترل انحرافات مالی پروژه ها دارد. با این حال، مطالعات داخلی نشان می دهند که ضعف در پیاده سازی عملی این فناوری ها همچنان یکی از چالش های اساسی پروژه های عمرانی در ایران محسوب می شود. در مجموع، نتایج این مقاله بر ضرورت توسعه مدل های بومی مدیریت هزینه، ایجاد پایگاه داده های واقعی پروژه و گسترش کاربرد فناوری های نوین در پروژه های عمرانی ایران تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

اضافه هزینه ، مدیریت هزینه ، پروژه های عمرانی ، تحلیل ریسک ، مدل سازی اطلاعات ساختمان