مدیریت و کنترل هزینه در پروژه های ساخت مبتنی بر مرور نظام مند پژوهش های انجام شده

مدیریت و کنترل هزینه یکی از چالش های محوری در پروژه های ساخت و ساز است و عدم توجه نظام مند به آن، به بروز اضافه هزینه های قابل توجه، تاخیر در تکمیل و کاهش بهره وری منجر می شود. در این مقاله با هدف شناسایی روندهای پژوهشی، شکاف های دانشی و راهکارهای ارائه شده برای بهبود مدیریت هزینه، ۶۱ پژوهش منتخب در حوزه کنترل و مدیریت هزینه پروژه های ساختمانی و عمرانی مرور شده است؛ ۱۵ منبع داخلی و ۴۶ منبع خارجی که در فاصله تقریبی سال های ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۵ در مجلات و کنفرانس های معتبر منتشر شده اند. نتایج نشان می دهد رویکردهای پژوهشی طی سال های اخیر از روش های سنتی مدیریت و کنترل هزینه به سمت چارچوب های داده محور و فناورانه حرکت کرده اند؛ از جمله استفاده از الگوریتم های هوش مصنوعی برای پیش بینی هزینه و ریسک، بهره گیری از مدلسازی اطلاعات ساختمان و مدلسازی اطلاعات ساختمان پنج بعدی برای یکپارچه سازی زمان و هزینه، کاربرد فناوری هایی مانند بلاک چین، سیستم های همراه و پلتفرم های هوشمند برای افزایش شفافیت، ردیابی و خودکارسازی فرآیندهای هزینه و توسعه چارچوب ها، استانداردها و نظام های حرفه ای در حوزه مهندسی هزینه و مدیریت مالی پروژه. در مقابل پژوهش های داخلی عمدتا بر نقش مدیریت پروژه و مدیریت هزینه در موفقیت پروژه ها، شناسایی عوامل کلیدی موفقیت و طراحی مدل های مفهومی کنترل هزینه در پروژه های عمرانی ایران متمرکز بوده اند و کمتر به پیاده سازی عمیق فناوری های نوین مانند مدلسازی اطلاعات ساختمان و هوش مصنوعی در محیط واقعی پروژه پرداخته اند. جمع بندی نتایج نشان می دهد که گرچه ادبیات جهانی به سمت مدیریت هزینه ی یکپارچه، هوشمند و چرخه عمر محور حرکت کرده است، در زمینه کاربرد عملی این رویکردها در پروژه های عمرانی ایران هنوز شکاف قابل توجهی وجود دارد. بر این اساس توسعه زیرساخت های داده ای، استانداردسازی نظام هزینه و اجرای مطالعات تجربی میدانی مبتنی بر فناوری های نو، محورهای پیشنهادی برای تحقیقات آتی است.

کلیدواژه ها:

مدیریت ، هزینه ، کنترل هزینه ، برآورد هزینه ، اضافه هزینه ، مدیریت ساخت ، BIM (Building Information Modeling) ، ۵D BIM (Five-dimensional Building Information Modeling)