تحلیل اثرات زیست محیطی ترافیک و حجم بالای خودرو بر کیفیت نگهداری فضای سبز شهری مشهد و ارائه راهکارهای مدیریت پایدار

رشد شدید تعداد خودرو و افزایش حجم ترافیک شهری در کلان شهرها علاوه بر پیامدهای شناخته شده ای مانند آلودگی هوا، آلودگی صوتی و تشدید جزیره حرارتی اثرات قابل توجهی بر کیفیت نگهداری و سلامت فضای سبز شهری دارد. مشهد به عنوان دومین کلان شهر ایران و پذیرنده میلیون ها زائر طی دو دهه اخیر با افزایش چشمگیر تعداد خودروها، گسترش شبکه معابر و رشد شدید سفرهای درون شهری مواجه بوده است. این تغییرات سبب افزایش غلظت آلاینده های هوا، رسوب ذرات معلق بر برگ گیاهان، کاهش فتوسنتز، تخریب خاک، افزایش دما و کاهش کیفیت آبیاری شده اند؛ عواملی که مستقیما بر سلامت فضای سبز اثر می گذارند. این پژوهش با هدف تحلیل اثرات زیست محیطی حجم زیاد خودرو بر کیفیت نگهداری فضای سبز مشهد انجام شده است و از روش توصیفی-تحلیلی، مطالعات میدانی، نمونه برداری از برگ و خاک، تحلیل داده های شرکت کنترل کیفیت هوا و گزارش های سازمان پارک ها استفاده کرده است. نتایج نشان می دهد که مناطق پرترافیک مانند بلوار وکیل آباد، آزادشهر، خیابان امام رضا (ع)، طبرسی، صیاد شیرازی و سرافرازان بیشترین میزان رسوب دوده، کاهش رشد درختان، افزایش خشکی نوک برگ و کاهش شاخص برگ سبز (LAI) را نشان می دهند. همچنین سطح فلزات سنگین، سرب، روی و کادمیم در خاک فضای سبز حاشیه معابر شلوغ تا ۳ برابر مناطق کم ترافیک است. مقایسه با پژوهش های ملی و بین المللی نشان می دهد که اثرات ترافیک در مشهد به دلیل ساختار اقلیمی خشک، کمبود بارش، شست وشوی پایین برگ ها توسط بارش، نزدیکی مسیرهای پرترافیک به نوارهای فضای سبز و استفاده از گونه های حساس، شدیدتر از میانگین جهانی است. در نهایت راهکارهای مدیریتی شامل طراحی حائل های گیاهی، انتخاب گونه های مقاوم، ارتقای سیستم های نگهداری، کنترل آلودگی خودروها و اصلاح الگوی حمل و نقل ارائه شده است.