بررسی تاثیر تشویق و تقویت بر انگیزش تحصیلی

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر تشویق و تقویت بر انگیزش تحصیلی دانش آموزان و دانشجویان در بستر نظام های آموزشی ایران صورت گرفته است. انگیزش تحصیلی به عنوان یکی از ارکان اساسی یادگیری موثر، همواره مورد توجه روان شناسان تربیتی و برنامه ریزان درسی بوده است؛ ازاین رو، شناسایی عواملی که بتوانند این انگیزه را در موقعیت های آموزشی تقویت نمایند، از اولویت های پژوهشی محسوب می شود. تشویق و تقویت، به مثابه دو راهکار رفتاری و شناختی، در نظریه های مختلف یادگیری از جایگاه ویژه ای برخوردارند؛ به گونه ای که رفتارگرایان بر نقش پاداش در شکل دهی رفتار تاکید دارند و شناخت گرایان نیز بر جنبه های درونی و معنادار تشویق صحه می گذارند. در این مقاله، با استفاده از روش تحلیلی-توصیفی و مرور نظام مند پژوهش های داخلی و خارجی، ابعاد گوناگون تشویق کلامی، غیرکلامی، مادی، اجتماعی و عاطفی مورد واکاوی قرار گرفته و تاثیر هر یک بر مولفه های انگیزش درونی و بیرونی تبیین شده است. یافته ها نشان می دهد که تشویق به موقع، متناسب با نیازهای فردی و مبتنی بر معیارهای عملکردی، می تواند موجب افزایش خودکارآمدی، تداوم تلاش تحصیلی، بهبود نگرش به مدرسه و دانشگاه و کاهش اضطراب امتحان گردد. در مقابل، تقویت های نابه جا، افراطی یا بدون پشتوانه ی شناختی، پیامدهایی همچون وابستگی به پاداش بیرونی، کاهش خلاقیت و افت انگیزه ی درونی را به دنبال خواهند داشت. بر اساس نتایج، یک نظام تشویقی کارآمد باید توامان از رویکردهای رفتاری و شناختی بهره گیرد و با لحاظ کردن تفاوت های فردی، جنسیتی و فرهنگی، بستری برای رشد خودانگیختگی و خودتنظیمی فراهم آورد. در پایان، پیشنهادهایی برای معلمان، اساتید، والدین و برنامه ریزان آموزشی ارائه شده است تا بتوانند با بهره گیری از اصول علمی تشویق و تقویت، محیطی پویا و انگیزه بخش برای فراگیران ایجاد نمایند. این مقاله می تواند زمینه ساز پژوهش های مداخله ای در زمینه ی طراحی سیستم های تشویقی متناسب با فرهنگ ایرانی باشد.

کلیدواژه ها:

تشویق ، تقویت ، انگیزش تحصیلی ، یادگیری ، خودکارآمدی ، پاداش درونی و بیرونی.