بازخوانی اعتبار مرسلات صدوق در فقه جزایی با تاکید بر قاعده درء

پژوهش حاضر به بازخوانی مسئله ای بنیادین در اعتبارسنجی روایات فقهی در حوزه فقه جزایی امامیه می پردازد؛ یعنی بررسی اعتبار مرسلات شیخ صدوق در نسبت با قاعده فقهی درء و تحلیل امکان جبران ضعف سندی این روایات به وسیله ی شهرت فتوایی. روایت نبوی مشهور «ادرووا الحدود بالشبهات» که مستند اصلی این قاعده محسوب می شود، از جمله مرسلات شیخ صدوق است و از منظر رجالی، فاقد سند متصل به معصوم (ع) می باشد. اختلاف نظر فقها درباره حجیت مرسلات صدوق و نیز دامنه ی اثر شهرت فتوایی در جبران ضعف سندی، چالشی دیرینه در فقه حدیث محور امامیه ایجاد کرده است.این مقاله با رویکردی تحلیلی تطبیقی، آرای فقهای امامیه و اهل سنت را در خصوص قاعده درء و روایت نبوی مستند آن بررسی کرده و با تحلیل انتقادی مبانی وثوق نوعی و نقد دیدگاه هایی که مرسلات صدوق را معتبر می دانند به رداعتبار مستند فقهی قاعده درء می پردازد. نوآوری این تحقیق در تبیین تفکیک میان «حجیت قاعده درء» و «حجیت مرسلات صدوق» و اثبات استقلال کامل آن دو از هم و همچنین تطبیق نظریه ی انجبار ضعف سند با حوزه ی فقه جزایی است؛ جایی که شدت احتیاط در دماء و حدود، پذیرش مرسلات را دشوارتر می سازد. نتیجه ی نهایی این است که شهرت، اگرچه می تواند به عنوان قرینه ی موید در ارزیابی اعتبار حدیث مرسل به کار رود، ولی به تنهایی قادر به رفع ضعف ذاتی سند در ابواب جزایی نیست، مگر آنکه منجر به وثوق نوعی قوی نسبت به صدور روایت گردد.

کلیدواژه ها:

قاعده درء ، فقه جزایی ، مرسلات صدوق ، شهرت فتوایی ، حجیت روایت