واکاوی تجارب زیسته دبیران جغرافیا از کاربست فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی در تدریس در مدارس متوسطه شهرستان بردسکن

تحولات فناوری در سال های اخیر، به ویژه ظهور فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی، چشم اندازهای جدیدی را در حوزه آموزش ایجاد کرده است. این فناوری ها با فراهم کردن امکان تحلیل داده ها، بازنمایی بصری مفاهیم پیچیده، شخصی سازی فرایند یادگیری و تولید محتوای آموزشی متنوع، ظرفیت های قابل توجهی برای ارتقای کیفیت آموزش فراهم می کنند. درس جغرافیا به دلیل ماهیت فضایی، داده محور و وابسته به تحلیل روابط مکانی، از جمله حوزه هایی است که می تواند بیش از بسیاری از دروس دیگر از قابلیت های هوش مصنوعی بهره مند شود. با این حال، نحوه مواجهه و تجربه دبیران از کاربست این فناوری ها نقش تعیین کننده ای در موفقیت یا ناکامی استفاده از آن ها در کلاس درس دارد. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف واکاوی و تبیین تجارب زیسته دبیران جغرافیا از کاربست فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی در فرایند تدریس در مدارس متوسطه شهرستان بردسکن انجام شد.این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش پدیدارشناسی تفسیری انجام شد. جامعه پژوهش شامل دبیران جغرافیای مقطع متوسطه شهرستان بردسکن بود که تجربه استفاده از ابزارها یا فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی در آموزش را داشتند. مشارکت کنندگان با استفاده از نمونه گیری هدفمند و راهبرد گلوله برفی انتخاب شدند و فرایند نمونه گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. در نهایت ۲۴ دبیر جغرافیا در پژوهش مشارکت کردند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق گردآوری و با روش تحلیل مضمون مورد بررسی قرار گرفتند.یافته های پژوهش نشان داد که تجارب دبیران در سه بعد اصلی قابل تبیین است. در بعد فرصت ها، مضامینی همچون تسهیل فرایند تدریس، افزایش تعامل و مشارکت دانش آموزان، تنوع بخشی به روش های آموزشی، تقویت درک فضایی و رشد مهارت های تحلیلی دانش آموزان و نیز افزایش انگیزش یادگیری شناسایی شد. در بعد چالش ها، مهم ترین مسائل شامل محدودیت های زیرساختی و فنی، ضعف اینترنت و تجهیزات، چالش های مدیریتی و سازمانی، محدودیت مهارت های دیجیتال برخی دبیران، کمبود محتوای بومی و نگرش های سنتی نسبت به آموزش بود. همچنین در بعد الزامات و راهکارها، توانمندسازی حرفه ای دبیران، توسعه زیرساخت های فناورانه مدارس، تولید محتوای آموزشی بومی، نوآوری در روش های تدریس و حمایت های سیاستی و ساختاری به عنوان مهم ترین راهبردهای بهبود بهره گیری از این فناوری ها مطرح شد.نتایج پژوهش نشان می دهد که کاربست موثر فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی در آموزش جغرافیا مستلزم توجه همزمان به زیرساخت های فنی، توانمندسازی حرفه ای معلمان و طراحی محتوای آموزشی متناسب با بافت آموزشی است. یافته های این پژوهش می تواند مبنایی برای برنامه ریزی آموزشی، توسعه حرفه ای دبیران و سیاست گذاری در زمینه استفاده اثربخش از فناوری های نوین در مدارس متوسطه باشد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، آموزش جغرافیا ، تجارب زیسته ، پدیدارشناسی تفسیری ، فناوری آموزشی ، دبیران جغرافیا.