حق بر آموزش باکیفیت برای دانش آموزان مناطق کم برخوردار: تحلیل فقهی–حقوقی مفهوم «عدالت آموزشی» در سند تحول بنیادین

چکیدهمفهوم عدالت آموزشی به مثابه یکی از بنیادین ترین ارکان نظام تعلیم و تربیت، همواره در کانون گفتمان های سیاست گذاری آموزشی قرار داشته است. با این حال، تحقق عینی این مفهوم در قالب ارائه آموزش باکیفیت برای تمامی دانش آموزان، به ویژه در مناطق کم برخوردار، با چالش های فراوانی مواجه بوده است. این مقاله با اتخاذ رویکردی میان رشته ای، به تحلیل فقهی–حقوقی مفهوم عدالت آموزشی در چارچوب سند تحول بنیادین آموزش و پرورش می پردازد. پرسش اصلی مقاله آن است که بر اساس مبانی فقهی و حقوقی، عدالت آموزشی چه نسبتی با کیفیت آموزشی داشته و سند تحول بنیادین تا چه میزان توانسته است زمینه های تحقق این مفهوم را برای دانش آموزان مناطق کم برخوردار فراهم آورد. این مقاله با بهره گیری از روش تحقیق کتابخانه ای–تحلیلی، ضمن بررسی تطبیقی مبانی فقهی و حقوقی مرتبط با حق بر آموزش، به تحلیل محتوای کیفی سند تحول پرداخته و ظرفیت ها و کاستی های آن را در زمینه تحقق عدالت آموزشی برای مناطق کم برخوردار مورد واکاوی قرار می دهد. یافته های پژوهش نشان می دهد که در سند تحول، عدالت آموزشی نه صرفا به معنای دسترسی یکسان، بلکه به عنوان بستری برای تحقق حیات طیبه و شکوفایی استعدادها بر اساس فطرت الهی تعریف شده است. با این وجود، فاصله ای معنادار میان اصول ترسیم شده در سند و واقعیت های عینی حاکم بر نظام آموزشی مناطق کم برخوردار وجود دارد. این مقاله در نهایت بر ضرورت بازتعریف شاخص های کیفیت آموزشی متناسب با بافت مناطق کم برخوردار و تدوین سازوکارهای نظارتی موثر برای تضمین اجرای اصول عدالت آموزشی تاکید می کند.کلمات کلیدی: عدالت آموزشی، سند تحول بنیادین، فقه تربیتی، مناطق کم برخوردار، حق بر آموزش